فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٦٧ - فصل اول تاريخ نظام ادارى در اسلام

درآمدهاى حاصل از انفال و خمس و درآمدهاى بخش خصوصى و غنايم و تقسيم عادلانه بيت المال و اموال عمومى به ترتيبى كه در شرع اسلام مقرر گرديده است.

٤. تصدى امامت و تدبير امور در انجام فرايض و پيشگامى در واجبات عبادى و اجتماعى.

٥. تدبير امور حج و راه اندازى حجاج و راهنمايى و نظارت بر كار حج. اهميت اين وظيفه چنان بود كه اگر در منطقه‌اى افرادى براى حج عزيمت نمى‌كردند، واليان با هزينه بيت المال مى‌بايست جمعى را براى حج به سوى كعبه گسيل دارند.

٦. سازماندهى مسائل دفاعى و امنيتى و آماده‌سازى منطقه براى مقابله با تهديدها و تهاجمهاى احتمالى دشمن كه در نظر امام (ع) از اهم وظايف محسوب مى‌شد و در چند مورد، واليان به خاطر سهل انگارى در انجام اين وظيفه مورد انتقاد و سرزنش قرار گرفتند و در مواردى نيز به عزل والى كشيده شد. [١]

٧. اداى حقوق مردم و يا احياى حقوق عمومى كه اول در حكومت امام (ع) به شمار مى‌آمد و امام (ع) براى حفظ حقوق عمومى تضييع حق شخص خود را آسان مى‌شمرد.

و به كارگزاران ايالتها تأكيد مى‌نمود كه تنها چيزى كه از آن هراس دارد تضييع حقوق مردم توسط عاملان وى مى‌باشد.

امام (ع) در يك فرمان عمومى (بخشنامه‌نظامى) به همه فرماندهان نوشت:

«فانما اهلك من كان قبلكم انهم منعوا الناس الحق فاشتروه، و اخذوهم بالباطل فاقتدوه»

(چيزى كه نسلهاى گذشته بشر را نابود كرد اين بود كه حق مردم را ربودند و سپس آن را به مردم فروختند و مردم را بر اين روال مجبور ساختند و بتدريج چنين رفتارى به عنوان الگو و سياست نسل به نسل منتقل شد و از آن پيروى نمودند).

بى گمان انجام اين همه وظايف و مسؤوليتهاى سنگين و كلان و اصلى كه در كنارش دهها وظيفه فرعى ناشى از مقدمات كار و شيوه‌هاى اجرايى و برنامه‌ريزى و سياستگذارى اجرايى در عرصه بروز مى‌نمود؛ نياز به تشكيلات وسيع و متعددى داشت كه در سلسله مراتب مركز و مقاطعه با بلاد تابعه ايجاد و با نيروى انسانى لازم و كافى انجام وظايف محوله را بر عهده مى‌گرفت.

[١] . همان، نامه‌هاى ٤٢، ٦٣ و ٧١.

[٢] . همان، نامه ٧٩.