فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٣ - تحولات حقوق عمومى در فقه

كلامى امامت را مشخص نمودند و در واقع با طرح اين مسأله بنيادى زمينه و امكان منطقى تأسيس امت و حكومت اسلامى و بالاخره تحقق عينى شريعت و مسائل فقه فراهم گرديد و حضور اسلام در صحنه عينى جامعه شكل گرفت و در يك كلام احياى اسلام معاصر، تحت عنوان ولايت فقيه بنيان نهاده شد.

پيش از وى، شيخ مفيد از فقهاى قرن چهارم (ه‌. ق) نيز در كتاب

المقنعه

ولايت فقيه را به عنوان يك مسأله مسلم فقهى و غير قابل خدشه عنوان كرده بود لكن آنچه كه تازگى داشت تمركز بحثهاى حقوق عمومى در فقه و توسعه و تعميق آن تحت عنوان ولايت فقيه بود.

از ميان آثار گرانبهايى كه از فقهاى اين دوره در زمينه بحث ولايت فقيه بجاى مانده مى‌توان به موارد زير اشاره نمود:

[١] .

كشف الغطاء

، تأليف شيخ كاشف الغطاء.

[٢] .

عوائد الايام

، تأليف احمد بن محمد مهدى نراقى (م ١٢ [٤] [٥] )١.

[٣] .

العناوين

، تأليف ميرفتاح حسينى مراغى (م ١٢٥٠)٢.

٤.

جواهر الكلام

، تأليف شيخ محمد حسن نجفى (م ١٢ [٦] ٦).

٥.

مجموعه مباحث نظرات شيخ انصارى

(م ١٢٨١) در مسائل ولايت فقيه٣.

٦.

بلغة الفقيه

، تأليف سيد محمد آل بحر العلوم (م ١٣٢٦)٤.

[٧] .

تنبيه الامه و تنزيه المله

، تأليف محقق بزرگ علامه نائينى٥ در زمينه مشروطه٦.

٨.

مجموعه آثار فقهى و سياسى امام خمينى

(قده) (م ١٣٦٨ ه‌. ش)٧.

[١] . رك: احمد بن محمد مهدى نراقى، عوائد الايام.

[٢] . رك: ميرفتاح حسينى مراغى، العناوين، ص ٣٥٨، چ سنگى.

[٣] . رك: شيخ انصارى، مكاسب، ص ٦٠، چ سنگى تبريز، ١٣٧٥ (ه‌. ق).

[٤] . رك: علامه سيدمحمد آل بحرالعلوم، بلغة‌الفقيه، ج ٣، ص ٢١٠.

[٥] . در مورد شخصيت مرحوم نائينى، رك: سيدمحسن امين، اعيان الشيعه، ج ٦، ص ٥٤.

[٦] . رك: فريدون آدميت، ايدئولوژى نهضت مشروطيت، ص ٢٣٠.

[٧] . نظريات امام (ره) را مى‌توان در مكاسب محرمه و كتاب البيع و رساله ولايت فقيه و نيز در مجموعه صحيفه نور، مطالعه نمود.