فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٦٠ - فصل اول تاريخ نظام ادارى در اسلام

خلافت على (ع) و با راهنمايى آن حضرت انجام گرفت و به سال ٤ [٢] (ه‌. ق.) پايان پذيرفت [١] و بى گمان پس از ايران اين دومين سرزمين پهناور و حاصلخيزى بود كه به دست مسلمانان آزاد گرديد.

بدين ترتيب استانها و ايالات تحت حكومت امام (ع) شامل: حجاز، عراق، يمن، بحرين، ايران، مصر، برخى از سرزمينهاى شاخ افريقا، ماوراء خراسان و هندوستان بود و تنها منطقه شام از اين قلمرو وسيع به دليل تمرد معاويه از اطاعت امام (ع)، بيرون محسوب مى‌شد.

مبحث ششم: كارگزاران امام على (ع)

كارگزاران امام (ع) كه مكاتبات آن حضرت با آنان در

نهج‌البلاغه

ثبت شده به قرار زير است:

١. اشعب بن قيس، از بزرگان و مسلمانان يمن بود كه از طرف امام (ع) به عنوان كارگزار (عامل) در آذربايجان منصوب گرديد و نامه پنجم

نهج البلاغه

اشاره به مديريت نامطلوب وى دارد.٢

٢. عبدالله بن عباس، شخصيت سرشناس علمى كه توسط امام (ع) به كارگزارى استان بصره منصوب گرديد و نامه‌هاى شماره ١٨ و ٢٥

نهج البلاغه

خطاب به وى صادر شده است.

٣. زياد بن ابيه، كه به جانشينى از عبدالله بن عباس، به فرمانروايى بصره منصوب گرديد و نامه‌هاى شماره ٢٠، ٢١ و ٤٤

نهج البلاغه

مبنى بر هشدار شديد نسبت به خيانت واليان خطاب به وى مكتوب گرديده است.

٤. محمد بن ابى بكر، شخصيت فداكار و كاردان و تربيت شده امام (ع) به همراه پيام و دستورالعملى به حكومت مصر منصوب و اعزام گرديد. و نامه شماره ٢٧

نهج البلاغه

،

[١] . رك: ابن اثير، الكامل، ج ١، ص ٤٢١.

[٢] .

«و انّ عملك ليس لك بطعمة و لكنه فى عنقك امانه...»