فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٩١ - 7 دولت مردمى (غير فقيه)

اگر روش سياسى مرحوم ميرزاى نائينى را با شيوه امام راحل (ره) مقايسه نماييم. اين دو پيش فرض را در كلام هر دو فقيه مى‌بينيم. با اين تفاوت كه مرحوم علامه نائينى از مقبوليت شروع و به مشروعيت مى‌رسد. و امام (ره) از مشروعيت (ولايت فقيه) آغاز و نظام را با مقبوليت (اتكاء به آراء عمومى) قرين مى‌سازد.

ز يكى از لوازم و توالى قابل تأمل نظريه علامه نائينى در

تنبيه الامه

، «مشروعيت نظام سلطنتى مبتنى بر زور و غلبه و مشروعيت سلطنت پادشاهان نالايق، ناصالح و فاجر و فاقد معيارها و ارزشهاى اسلامى است كه نمايندگان ملت نظارت بر اعمال سلطنت را بر عهده دارند». هر چند در اين نظريه، سلطنت و قوه مجريه تا حد نوكر ملت و پادو، تنزل مى‌يابد و به تعبير متداول در عصر مشروطيت همچون پيشخدمت كثيف و بد منظرى كه فقط با شستن دست او، قابل خدمت در آشپزخانه مى‌شود، مورد استفاده قرار مى‌گيرد اما نبايد فراموش كرد كه استفاده ابزارى هم از چنين سلطنتى در مقياس على (ع) و معاويه قابل تأمل است.

ح - كلام محقق نائينى حتى در مورد حكومت امام معصوم (ع) نيز صادق است. زيرا اگر مردم نمى‌خواستند حتى على (ع) نيز به حكومت و خلافت نمى‌رسيد. وجود و بقاء دولت معصوم (ع) نيز بستگى به آراء مردم دارد؛ اما آيا اين، بدان معنى است كه مشروعيت دولت امام معصوم (ع) از آراء مردم بر گرفته مى‌شود و شورا و بيعت به تعبير ديگر از شروط مشروعيت خلافت و دولت امام معصوم (ع) مى‌باشد؟