مسلمين واجب شمرده و كسانى را كه از جهاد روى برمى‌گردانند مورد نكوهش شديد قرار داده است، و با برداشتى سطحى تصور شده است كه كليه آيات جهاد مربوط به جهاد ابتدايى، و معنى جهاد ابتدايى هم شعله‌ور نگاه داشتن جنگ به طور مستمر بين جهان اسلام و جهان كفر مى‌باشد. معنى و برداشت صحيح از آيات جهاد را در مباحث آينده مورد بررسى قرار خواهيم داد.

[٢] . نظريه استحبابى بودن جهاد و نفى وجوب آن در اسلام كه از بعضى از تابعين مانند: سفيان ثورى و عبداللّه بن شيرمه و عطاءبن ابى رياح نقل شده كه گفته‌اند:

جهاد امرى اختيارى و استحبابى است و واجب نيست، و اوامر قرآنى به صورت ندبى و استحبابى است و تنها در موارد ضرورت براى دفع تهاجم دشمنان واجب مى‌گردد، آن گونه كه از ظاهر آيه (فَإِنْ قٰاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ‌)١ (وَ قٰاتِلُوا اَلْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمٰا يُقٰاتِلُونَكُمْ كَافَّةً‌)٢.

اين نظريه [٣] مخالف با اجماع فقهاء اسلام است. زيرا وجوب جهاد امرى مسلم و از نظر اسلام غير قابل ترديد مى‌باشد، و ظاهراً نظر اين عده تابعين آن بوده است كه مشروعيت جهاد منوط به دلايل و مجوزهاى خاصى است كه از آن جمله دفاع را ذكر نموده‌اند.

٣. جنگ (جهاد) و سيله‌است نه هدف. زيرا هدف از جهاد هدايت است و جنگ با كفار و كشتار آنها مقصود اصلى نيست و به همين دليل است كه اگر هدايت بدون جهاد امكان پذير باشد، چنين طريقه‌اى مقدم برجهاد خواهد بود و نيز در جهاد به حداقل و مقدار مورد لزوم اكتفا مى‌شود و در حقيقت ضرورتى است كه در مواقع خاص به ميزان ضرورت، اجتناب ناپذير مى‌گردد.

مستند اين نظريه رواياتى است كه از خوى جنگجويى نهى مى‌كند و مسلمين را به عافيت‌طلبى دعوت مى‌نمايد، از اين قبيل است روايتى كه ابوهريره، نقل مى‌كند:

«ايها الناس لاتمنوا لقاءاللّه و واسئلوا اللّه العافيه»

(مردم! آرزوى مرگ كنيد و از خداوند عافيت وسلامتى طلب كنيد.)

[١] . بقره، آيه ١٩١.

[٢] . توبه، آيه ٣٦.

[٣] . رك: دكتر وهبة الزهيلى، آثار الحرب فى الاسلام، ص ٨٧.