فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٦٨٣ - مبحث دوم اصل صحت در اعمال خود و ديگران

بر صحت وجود دارد و ظن نوعى كاشف از صحت واقعى خواهد بود [١] .

شيخ انصارى (ره) لوازم عقلى صحت را از حوزه قاعده «صحت» خارج دانسته و قاعده را مثبت لوزام عقلى آن نشمرده است. محقق نائينى (ره) تفكيك بين صحت بيع و عدم التزام به آثار عقلى را مورد مناقشه قرار داده و گفته است، اگر ثمن مشكوك در واقع شراب بوده اصل بيع باطل است و اگر مايع مباح بوده، چرا از ملك خريدار و تركه او خارج نگردد. بنابراين يكى از دو حكمى كه شيخ انصارى ملتزم شده باطل خواهد بود.

ظاهراً نظر شيخ انصارى (ره) در زمينه عدم اثبات لوازم عقلى با قاعده «صحت» مبتنى بر آن است كه اصل صحت از اصول عمليه است اما اگر مفاد سيره و بنا عقلا، اماره بودن آن باشد بى‌شك كليه آثار، اعم از آثار شرعى و عقلى، مترتب بر قاعده «صحت» خواهد بود. [٢]

١. روايت عبدالله‌بن سنان از امام صادق (ع) كه فرمود:

«لا تثقنّ باخيك كل الثقه فانّ صرعة الاسترسال لا تستقال» [٣] .

(هرگز به برادرت اطمينان كامل نداشته باش. زيرا زمين خوردن كسى كه تند راه مى‌رود جبران ندارد).

٢. روايت محمد بن هارون

«قال سمعت ابا الحسن (ع) يقول: اذا كان الجور اغلب من الحق لا يحل لاحدان يظن باحد خيراً حتى يعرف ذلك منه» [٤] .

(ابا الحسن (ع) فرمود: در زمانى كه ستم از حق بيشتر اعمال مى‌گردد كسى نمى‌تواند درباره برادر خود حسن‌ظن داشته باشد، مگر آنكه خير بودن عمل او را تشخيص دهد).

قاعده «صحت» در افعال خود

بسيارى از فقها مانند محقق نائينى (ره) تصريح كرده‌اند كه قاعده «صحت» شامل افعال خود شخص نمى‌شود و ظاهر ادله قاعده «صحت» اعم از آيات و روايات و سيره و بناء عقلا و دليل عقلى اختصاص قاعده به افعال صادره از ديگران مى‌باشد.

ولى مفاد اين كلام آن نيست كه افعال خود را نمى‌توان به صحت حمل نمود. زيرا

[١] . همان، ص ١٣٤.

[٢] . همان، ص ١٢٩-١٤٢.

[٣] . رك: وسائل الشيعه، ج ٨، ص ٥٠١.

[٤] . همان، ج ١٣، ص ٢٣٣.