فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٦٦٣ - فصل سوم هزينههاى عمومى دولت اسلامى

فصل دوم قواعد مشتركات عمومى

مبحث اول: حق عمومى در اراضى موات

مشتركات، عنوان بابى است در فقه كه در چهار مورد: اراضى، معادن، آبها و استفاده از اماكن عمومى (منافع مشتركه) اطلاق مى‌گردد و بنا بر برخى منابع فقهى مراتع (كلأ) را نيز بايد بر آن چهار مورد افزود.

معنى مشترك بودن اين اموال آن است كه هر شهروندى مى‌تواند از آنها بقدر نياز خويش استفاده نمايد و در چار مورد اول حتى تملك كند. وجود چنين مقرراتى بيانگر نوعى حق عمومى در حوزه مشتركات نامبرده مى‌باشد [١] .

عنوان مشتركات در فقه را مى‌توان بيانگر بخشى از حقوق عمومى در اسلام دانست كه حق استفاده از آنها براى عموم آزاد است و هر شهروندى مى‌تواند در صورت احراز شرايط لازم از اين مشتركات استفاده كند. تعبير:

«الناس فيها شرّع»

كه در متون اسلامى و فقهى ياد شده حاكى از آن است كه در موارد مشتركات حق به صورت عمومى شامل

[١] . رك: همين قلم، همين مجموعه، ج ١، ص ٥٢٧، چ سوم ١٣٦٨.