سختگيرى اميرالمؤمنين على (ع) در هزينه كردن بيت المال معروف است. هنگامى كه در ديدار طلحه و زبير، چراغ را به دليل خصوصى بودن ملاقات خاموش كرد و به ولات ايالات فرمان داد در مصرف كاغذ از روشهاى صرفه‌جويانه استفاده نمايند.

اجراى عدالت، نظم، صرفه‌جويى، دقت و ساير مسائل و اصولى كه بايد در هزينه‌هاى دولت اسلامى منظور گردد بدون يك نظام منسجم و حساب شده امكان‌پذير نمى‌باشد. از اين رو بايد هزينه تحت ضوابط معين و عادلانه توزيع و درآمدهاى عمومى مانند خون در سيستم خونرسانى بدن از قلب دولت (امامت) به تمام سلولهاى بدنه كشور پمپاژ گردد. اين نظم و انضباط نياز به نظام و ساختار ويژه ادارى دارد كه هزينه‌هاى عمومى طبق نيازهاى عمومى در درون آن نظام ادارى به ترتيبى به اجرا در آيد كه اهداف دولت اسلامى را برآورده نمايد.

صرفنظر از ساختار ادارى كه اجراى هزينه‌هاى عمومى را بر عهده مى‌گيرد و جزئى از ساختار كلى نظام ادارى كشور مى‌باشد اصولاً ريز كردن هزينه‌ها بر اساس سه اصل:

عدالت، نياز و نظم

، احتياج به برنامه دارد كه امروز از آن به برنامه و بودجه تعبير مى‌شود و در حقيقت عنوان «برنامه» مبين نحوه مصرف كردن هزينه‌ها را روشن مى‌سازد.

در طول ادوار اسلامى برنامه مشخصى براى نحوه اجراى هزينه‌هاى عمومى وجود نداشت و در عصر راشدين بيشتر به مصرف فقرا، محرومان و هزينه‌هاى جنگى مى‌رسيد و باقيمانده به صورت عطايا بين همه مسلمانان تقسيم مى‌شد. [٢]

در دوران سلاطين ايران قبل از مشروطيت نيز تنها اراده شاه و سلسله مراتب: وزير خزانه، واليان، و مباشران آنها بود كه نحوه توزيع درآمدهاى خزانه دولت را تعيين مى‌نمود. [٣]

[١] . رك: ابو عبيد ابن سلام، الاموال، ص ٣١٨، و ابو يوسف، الخراج، ص ٤٣، و مقريزى، الخطط، ج ١، ص ٢٥١ گفته شده كه چون مادران زودتر از موعد به نوزادان نان مى‌خورانيدند شرط «فطيم» برداشته شد.

[٢] . رك: همان، و جرجى زيدان، تاريخ التمدن الاسلامى، ج ٢، و محمد ضياءالدين الريسى، الخراج و النظم الماليه للدولة الاسلاميه.

[٣] . براى كسب اطلاعات بيشتر رك: دكتر محمد مصدق، كتاب بودجه، و حسين پيرنيا، ماليه عمومى، و دكتر جزائرى، قوانين ماليه و محاسبات عمومى.