فقه سیاسی

فهرست مطالب

بخش اول جايگاه حقوق عمومى در نظام حقوقى اسلام

فصل اول كليات

مبحث اول تعريف حقوق عمومى

تعريف و تمايز حقوق عمومى و حقوق خصوصى

نگاهى به تعريف فقه

مسائل و عناوين فقهى حقوق عمومى

حقوق عمومى و وظايف دولت

زمينهها و عوامل توسعه حقوق عمومى

مبحث دوم مسائل حقوق عمومى در فقه (موضوعبندى ابواب فقه)

تحولات حقوق عمومى در فقه

مبحث سوم حقوق عمومى در عمل و اجرا

حقوق عمومى منهاى دولت

فصل دوم منابع فقهى حقوق عمومى

الف - حق كرامت و شخصيت انسانى

ب - حق احترام متقابل

ج - حق استقلال در اراده

د - حق قرارداد

ه - حق تعامل

و - حق مشاركت يا تعاون

فصل سوم تحول حقوق عمومى در اسلام و ايران

مبحث اول دوران ايران باستان

مبحث دوم دوران ايران پس از اسلام

مبحث سوم ايران مشروطه

مبحث چهارم دوران جمهورى اسلامى

بخش دوم حقوق عمومى در حوزه حقوق اساسى افراد

فصل اول حقوق عمومى و تكاليف عمومى

مبحث اول سرچشمه حقوق اجتماعى

مبحث دوم حقوق خصوصى و تكاليف دولت

اصل عمومى مسؤوليت

مبحث سوم تقسيمبندى حقوق عمومى

فصل دوم حقوق اساسى افراد در اسلام

مبحث اول حقوق مكتسبه طبيعى

الف - حقوق انسان از جانب خدا

ب - حقوق انسان در برابر جهان و طبيعت

ج - حق انسان برخود

مبحث دوم حقوق انسان بر ديگران

مبحث سوم حق استفاده از مشتركات

الف - استفاده از آبهاى طبيعى

ب - راهها و معابر عمومى

ج - امكنه و ابنيه عمومى

د معادن ظاهر

ه - اراضى باير

و - حق تصرف در اموال عمومى

ز - حق انتفاع از محيط زيست

ح - حق برخوردارى از حداقل زندگى

ط - حق اشتغال و كار

ى - حق داشتن مسكن

ك - حق تعليم و تعلم

ل - حقوق ناشى از اباحه

مبحث چهارم حقوق عمومى ناشى از تكاليف

الف - حق امنيت فردى

ب - حق آزادى

ج - حقوق عمومى ناشى از قواعد عرفى

مبحث پنجم حقوق ديگر فردى در قالب حقوق عمومى

بخش سوم نظريات دولت در انديشههاى فقهى

فصل اول مفهوم و ساختار دولت

مبحث اول تعريف مشخصات كلى دولت

مبحث دوم خلافت و امامت امت

فصل دوم مبناى مشروعيت در انديشه خلافت

مبحث اول بحران مشروعيت در اطاعت از دولت

مبحث دوم مشروعيت خلافت (عظمى)

1 ادله عقلى

2 ساير ادله نقلى

مبحث سوم مرورى بر نصوص از ديدگاه اهل سنت

الف - نهى از قيام مسلحانه

ب - نهى از برخورد با جائران

مبحث چهارم اطاعت از سلاطين مقتدر

مبحث پنجم امرا و واليان جائر

فصل سوم مبانى دولت در انديشه شيعه

1 بنياد عدالت اساس مشروعيت

2 بنياد امر به معروف و نهى از منكر

3 مصلحت، اساس مشروعيت دولت

4 بنياد شورا و بيعت

5 وكالت دولت از مردم

6 ولايت محدود فقها

7 دولت مردمى (غير فقيه)

فصل چهارم نظريات فقهى در حاكميت فقيهان جامعالشرايط

1 نظريۀ انتصاب

2 نظريۀ انتخاب

فصل پنجم حقوق اجتماعى و اساسى ملت

مبحث اول حقوق عمومى در حوزۀ دولت

مبحث دوم عناوين حقوق اساسى ملت

مبحث سوم مرورى بر ميثاقهاى بينالمللى در زمينه حقوق عمومى و آزاديها

مبحث چهارم ارزيابى بيانيه جهانى حقوق بشر

مبحث پنجم حقوق بشر در ميثاقين

مبحث ششم اسناد ديگر حقوق بشر

مبحث هفتم آزاديهاى سياسى

مبحث هشتم انديشه آزادى در اسلام

مبحث نهم حق برخوردارى از مساوات

مبحث دهم حق برخوردارى از امنيت ملى

فصل ششم حقوق مدنى و اجتماعى

مبحث اول حق برخوردارى از نظم عمومى

مبحث دوم حق برخوردارى از سلامت محيط زيست

مبحث سوم حق رشد و آموزش

مبحث چهارم حق تأمين اجتماعى

بخش چهارم حسبه و امور حسبيه

فصل اول كليات

مبحث اول پيشينه و سابقه بحث

مبحث دوم تعريف حسبه

الف - اصطلاح فقهى حسبه

ب - اصطلاح ادارى و نظامى حسبه

ج - اصطلاح حقوقى حسبه

مبحث سوم ديدگاهها در حسبه

مبحث چهارم قلمرو امور حسبيه

مبحث پنجم تقسيم بندى امور حسبيه

مبحث ششم حسبه و نظم عمومى

مبحث هفتم تحول تاريخى نظام حسبه

دوره اول

دوره دوم

دوره سوم

دوره چهارم

مبحث هشتم نظام حسبه اسلامى و سيستم مشابه آن در روم شرقى

فصل دوم احكام و آداب حسبه

مبحث اول ناهمگونى در موارد حسبى

مبحث دوم مبناى فقهى نظام حسبه

الف - ضرورتهاى عقلانى

ب - ضرورتهاى عقلايى

ج - مناصب حقوقى بلاتكليف

د - واجبات كفايى

ه - عدم امرصريح

و - دولت و امامت

مبحث سوم ولايت يا وكالت در تصدى امور حسبى

الف - اقتدار گرايى در ولايت

ب - نفوذ تصرفات نسبت به فقهاى ديگر

ج - نفوذ احكام فقيه پس از فوت

د - حكم به نبوت يا نفى موضوعات شرعى

ه - تعيين قائم مقام (ولايتعهدى)

و - احكام حكومتى

فصل سوم نقش مصلحت در امور حسبى

مبحث اول حكم حكومتى و تحول احكام

مبحث دوم جايگاه مجمع تشخيص مصلحت نظام

بررسى ماهيت مصلحت

فصل چهارم مسؤوليت در امور حسبى

مبحث اول كليات

مبحث دوم نظريات مسؤوليت در امور حسبى

نظريه اول مسؤوليت فعلى در امور حسبى

نظريه دوم مسؤوليت فاعلى فقها

نظريه سوم تجزيه امور حسبى

نظريه چهارم محدوديتهاى بيشتر در مسؤوليت امور حسبى

نظريه پنجم شئونات عام حكومتى در امور حسبى

نظريه ششم دوگانگى در تصدى امور حسبى

نظريه هفتم ولايى بودن همه امور حسبى

نظريه هشتم ديدگاه عقلى در امور حسبى

فصل پنجم حسبه و دولت

مبحث اول تشكيل حكومت از امور حسبى است

مبحث دوم ديدگاه حكومتى در بنياد فقهى حسبه

بخش پنجم نظام ادارى و مديريت اسلامى

فصل اول تاريخ نظام ادارى در اسلام

فصل دوم بازنگرى در مسائل حقوق ادارى

مبحث اول تحولات و فرآيندها

مبحث دوم ساختار ادارى

واحد پايه

مبحث سوم قلمرو و تشكيلات ادارى

مبحث چهارم سازمان ادارى در نظام اسلامى

1 نقش رهبرى

2 رئيس جمهور

3 معاونان رئيس جمهور

4 نمايندگان رئيس جمهور

5 هيأت وزيران

6 سازمان و وزارتخانهها

7 مؤسسات عمومى تابعه

فصل سوم عمل و مسؤوليت ادارى

مبحث اول ماهيت مسؤوليت ادارى

منشأ مسؤوليت ادارى

مبحث دوم مسؤوليت مدنى دولت و سازمانهاى تابعه

1 شخصيت حقوقى دولت

2 شخصيت حقوقى دولت از ديدگاه فقهى

3 انواع مسؤوليتهاى مدنى دولت و دستگاههاى تابعه آن

فصل چهارم نظارت ادارى دولت

مبحث اول نقش نظارت ادارى

1 نظارت استطلاعى

2 نظارت استصوابى

مبحث دوم جايگاه نظارت و مراقبت ادارى در اسلام

1 علم و هشيارى خدا نسبت به اعمال انسان

2 مأموران الهى بر مراقبت انسان

3 اندامهاى بدن انسان

4 جهان آئينه عمل انسان

5 تجسم اعمال

مبحث سوم مراقبت بر اعمال خويش

مبحث چهارم نظارت ادارى در متون اسلامى

فصل پنجم عدالت ادارى دولت

مبحث اول نقش عدالت ادارى

مبحث دوم رسيدگى به تخلفات ادارى

1 نظريه قضائى

2 نظريه انضباطى و انتظامى

مبحث سوم ديوان عدالت ادارى

مبحث چهارم خسارت ناشى از مسؤوليت

بخش ششم مبانى ماليه عمومى

فصل اول سابقۀ تاريخى نظام مالى دولت اسلامى

مبحث اول اهميت نظام مالى در اسلام

فعاليتهاى مالى دولت مدينه

نظام مالى دولت مدينه

ديوان محاسبات در صدر اسلام و تحول آن

مبحث دوم پيشينه منابع مالى دولتهاى اسلامى

مبحث سوم نگاهى به ماليه عمومى

در دوران قبل از پيروزى انقلاب اسلامى ايران

مبحث چهارم نگاهى به تحولات ماليه عمومى

در نظام جمهورى اسلامى ايران

سياست اقتدار گرايانه در دوران جنگ تحميلى

مبحث پنجم ضوابط كلى حقوق ماليه عمومى

در نظام جمهورى اسلامى ايران

1 اصل تقدم در آمد بر هزينه

2 اصل تعادل و موازنه درآمدها و هزينههاى عمومى

3 اصل تفكيك هزينهاى مستمر از غير مستمر

4 اصل يكپارچگى بودجه

5 اصل تفصيل بودجه

6 اصل كلى بودن بودجه

7 اصل تناسب بودجه

8 اصل رعايت شيوه شكلى بودجه

مبحث ششم تكامل حقوق مالى و ماليه عمومى

فصل دوم منابع مالى دولت اسلامى

مبحث اول اموال عمومى

الف - مالكيت دولتى

مبحث دوم درآمدهاى عمومى (زكات)

مبحث سوم درآمدهاى دولت از طريق خمس

مبحث چهارم اموال مجهولالمالك

مبحث پنجم ساير منابع مالى دولت اسلامى

1 انفال

2 خراج و مقاسمه

3 ضرائب و جعائل

مبحث ششم درآمدهاى حاصل از استرداد اموال نامشروع

مبحث هفتم نظام مالياتى

مبحث هشتم نظام درآمدهاى عمومى (برنامه)

فصل سوم هزينههاى عمومى دولت اسلامى

مبحث اول قاعده «ميسور و تسامح»

مبحث دوم اصل صحت در اعمال خود و ديگران

مبحث سوم قواعد رفع تكليف

فصل چهارم ديوان محاسبات عمومى

مبحث اول مفهوم محاسبات عمومى

مبحث دوم سابقه ديوان محاسبات

بخش هفتم قواعد فقهى حقوق عمومى

فصل اول قواعد عمومى

مبحث اول مساوات در برابر قانون و اشتراك تكليف

1 قاعده تأسى

مبحث دوم عادات و رسوم و فرهنگ عمومى

مبحث سوم حق معافيت از تكاليف زيانبار

مبحث چهارم نفى مسؤوليتهاى حرجى

مبحث پنجم معذور بودن جاهل به حكم

فصل دوم قواعد مشتركات عمومى

مبحث اول حق عمومى در اراضى موات

نظريه اول

نظريه دوم

مبحث دوم حق عمومى در معادن

مبحث سوم حق عمومى در آبها و منافع عمومى (مشتركات)

فصل سوم قواعد ترخيصى

فصل چهارم قواعد حل مسالمتآميز اختلافات

مبحث اول نظام حكميت

عوامل اختلاف بينالمللى

حكميت در نظام حقوقى اسلام

حكميت راه حل قضائى است يا سياسى؟

موارد كاربرد حكميت

1 كاربرد حكميت در حقوق خصوصى

2 كاربرد حكميت در حقوق عمومى

3 نقش حكميت در حقوق بين المللى

منطق خوارج در حكميت

حكميت يك قرارداد بينالمللى است

شيوۀ فقهى حل مشكل سياسى و حقوقى حكميت

مبحث دوم مراجعه به قرعه

فصل پنجم قواعد روابط بينالملل

مبحث اول نفى سلطه گرى و سلطهپذيرى

موضوع و تعريف قاعده

توافق فقهى و اجماع

مصاديق قاعده

مصاديق قاعده نفى سبيل در قانون مدنى

موارد استثناء قاعده نفى سبيل

مبحث دوم منافع عمومى و مصالح ملى

مفاد و معناى مصلحت

مبحث سوم اصل صلح در فرهنگ حقوقى اسلام

مبحث چهارم امنيت براى همه

يادداشت توضيحى در اين تعريف از واژۀ دولت

فهرست منابع

الف - كتب عربى

ب - كتب فارسى

فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٥٩٤ - 8 اصل رعايت شيوه شكلى بودجه

عامل مؤثر در متغيرهاى در آمدى و هزينه‌اى دولت بايد بودجه سالانه خود را تنظيم نمايد و حجم هزينه‌هاى با در آمدها و در آمدها نيز با ضرورتها و نيازها تحت كنترل قرار گيرد.

٨. اصل رعايت شيوه شكلى بودجه

بودجه عمومى معمولاً از يك مقدمه و يك ماده و چند تبصره و مواد الحاقى به ضميمه ليستها و مدارك مربوط به اجزا و بخشهاى مختلف تشكيل مى‌گردد. برخى از اين ضمايم در قانون محاسبات عمومى پيش بينى شده است.

الف - مراحل تصويب بودجه عمومى:

آيين نامه داخلى مجلس تنها مرجع قانونى در شيوه بررسى و تصويب بودجه عمومى در مجلس شوراى اسلامى است. ماده ١٠٩ اين آيين‌نامه لايحه بودجه كل كشور را يك شورى اعلام كرده است و بموجب همين ماده در باره كليه پيشنهادهاى اصلاحى و يا الحاقى طبق معمول عمل خواهد شد.

حالت استثنايى طرح و بررسى لايحه بودجه عمومى در مجلس كه مفاد ماده ١٠٧ آيين نامه داخلى است، بدان معنى است كه جلسات بررسى بايد متوالى و بجز جمعه و تعطيلات رسمى حداقل روزى چهار ساعت منعقد گردد و تا پايان مذاكرات و رأى نهايى مجلس از دستور كار خارج نشود و هيچ لايحه و يا طرح ديگرى قابل جز لايحه بودجه كل و يا چند دوازهم بودجه قابل طرح در مجلس نمى‌باشد مگر مطالب فورى و فوتى كه تأخير بررسى آنها موجب زيان جبران‌ناپذير مى‌گردد و در اين صورت براى طرح و تصويب آن، زمانى معين مى‌شود تا مجلس در پايان آن به بررسى و مذاكره بودجه عمومى باز گردد.

بررسى بودجه در مجلس شوراى اسلامى نخست كليات آن در جلسه علنى به تصويب رسيده و سپس براى شور به كميسيون برنامه و بودجه مجلس ارسال و محتواى آن در كميسيون با حضور نمايندگان دولت و كارشناسان و نمايندگانى كه عضو كميسيون هستند مورد بررسى قرار مى‌گيرد. كارشناسى مجدد كميسيون برنامه و بودجه مجلس در مورد در آمدها و هزينه‌هاى عمومى دولت با توجه به اصل قانون اساسى كه مجلس را از كاهش در آمدهاى دولت و افزايش هزينه‌هاى آن منع نموده است، بسيار حساس و دقيق