فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٥٤٣ - مبحث سوم مراقبت بر اعمال خويش

تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ بِم [١] ٦ [٤] ٨;ا كٰانُوا يَعْمَلُونَ)‌١.

٤. جهان آئينه عمل انسان

اعمال انسان در جهان گم نمى‌شود و نه تنها جهان ماده شاهد اعمال انسان است عالم شهود و ملكوت نيز بى پرده انعكاس عمل انسان را قادر است (وَ سَتُرَدُّونَ إِلىٰ عٰالِمِ اَلْغَيْبِ وَ اَلشَّهٰادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمٰا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ)‌ [٢] .

٥. تجسم اعمال

بارزترين گونه‌هاى نظارت خدا براعمال انسان، تجسم اعمال است كه در قالبهاى مناسب ظهور مى‌يابند و بدون نياز به گواهى در كنار وجود انسان شاهد عينى محسوب مى‌شوند (وَ وَجَدُوا مٰا عَمِلُوا حٰاضِراً) [٣] .

شهادت اعمال (وَ قٰالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنٰا قٰالُوا أَنْطَقَنَا الله‌)٤ غير از تجسم اعمال است كه هر دو در قرآن مورد تأكيد قرار گرفته و هر دو بيانگر دو نوع نظارت بر اعمال انسان مى‌باشد.

مبحث سوم: مراقبت بر اعمال خويش

يكى از اصول اخلاقى و مراحل سلوك عرفانى كه از اصل نظارت خدا بر انسان ناشى مى‌گردد لزوم نظارت انسان بر اعمال خويش مى‌باشد كه در اخلاق و عرفان اسلامى از آن به «مراقبت» تعبير مى‌شود. نخستين مرحله در تهذيب نفس از مراقبت آغاز مى‌گردد كه شخص سالك بايد در همه حالات هشيارانه و هوشمندانه تمامى اعمال، رفتار، افكار و حتى سكون و سكوت خود را زير نظر و مراقبت دقيق قرار داده و آن را با تكاليف و

[١] . نور، آيه ٢٤.

[٢] . توبه، آيه ١٠٥.

[٣] . كهف، آيه ٤٩ و (يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ اَلنّٰاسُ أَشْتٰاتاً لِيُرَوْا أَعْمٰالَهُمْ‌)، زلزال، آيه ٦.

[٤] . فصلت، آيه ٢١.