فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٨٩ - فصل اول تاريخ نظام ادارى در اسلام

انسانها يكسانند

«اصل المرءدينه و حسبه خلقه و كرمه تقواه، ان الناس من آدم شرّع سواء» [١] .

يك سازمان و اداره حتى با مؤلفه‌هاى هوشمندى مانند وسايل الكترونيكى متفاوت است. اجزاى يك سازمان ادارى، انسان است كه او موجودى است عاقل و متفكر و براساس آن تقدير و تدبير مى‌كند. (إِنَّهُ فَكَّرَ وَ قَدَّرَ) [٢] (قُلْ إِنَّم [٦] [٤] [٨] ;ا أَعِظُكُمْ بِوٰاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلّٰهِ مَثْنىٰ وَ فُرٰادىٰ ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا) [٣] . انسان موجودى است خودآگاه و طالب بصيرت (بَلِ اَلْإِنْسٰانُ عَلىٰ نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ‌)٤ و خود فراموشى براى او به معنى از دست دادن موقعيت و شخصيت انسانى او است. (وَ لاٰ تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا الله فَأَنْسٰاهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولٰئِكَ هُمُ اَلْفٰاسِقُونَ‌) [٥] .

در ديدگاه اسلامى انسان موجود برگزيده و شناخته شده است (شٰاكِراً لِأَنْعُمِهِ اِجْتَبٰاهُ وَ هَدٰاهُ)‌٦ او بر ديگر موجودات برترى دارد (وَ فَضَّلْنٰاهُمْ عَلىٰ كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنٰا تَفْضِيلاً) [٧] . انسان خليفه خدا و كدخداى زمين است (إِنِّي جٰاعِلٌ فِي اَلْأَرْضِ خَلِيفَةً‌)٨. حركت انسان در جهت آباد سازى زمين است و (هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ اَلْأَرْضِ وَ اِسْتَعْمَرَكُمْ فِيهٰا) [٩] .

همواره انسان در معرض آزمايشها و ابتلائات الهى قراردارد و اين روند حركت به منظور سرعت بخشيدن به رشد او است (وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ اَلْخَوْفِ وَ اَلْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ اَلْأَمْوٰالِ وَ اَلْأَنْفُسِ وَ اَلثَّمَرٰاتِ وَ بَشِّرِ اَلصّٰابِرِينَ‌) [١٠] . در كنار استعدادهاى شگرف در وجود انسان خواسته‌ها، طلبها، شوقها و جذبه‌هاى وسيعى وجود دارد كه دامنه آن درحد معينى متوقف نمى‌گردد و حركت مداومى را ايجاب مى‌كند (يٰا أَيُّهَا اَلْإِنْسٰانُ إِنَّكَ كٰادِحٌ إِلىٰ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاٰقِيهِ‌) [١١] و جز با رسيدن به لقاءالله سكون و آرامى نمى‌پذيرد. (أَلاٰ بِذِكْرِ الله تَطْمَئِنُّ اَلْقُلُوبُ‌) [١٢] . ظرفيت علمى انسان بر بيشترين ظرفيت ممكن است (وَ عَلَّمَ آدَمَ اَلْأَسْمٰاءَ كُلَّهٰا) [١٣] .

انسان، فطرتى خدا آشنا دارد و به خداى خود در عمق وجدان خويش آگاهى دارد،

[١] . رك: سفينة البحار، ج ٢، ص ٣٤٨.

[٢] . مدثر، آيه ١٨.

[٣] . سبا، آيه ٤٦.

[٤] . قيامت، آيه ١٤.

[٥] . حشر، آيه ١٩.

[٦] . نحل، آيه ١٢١.

[٧] . اسراء، آيه ٧٠.

[٨] . بقره، آيه ٣٠.

[٩] . هود، آيه ٦١.

[١٠] . بقره، آيه ١٥٥.

[١١] . انشقاق، آيه ٦.

[١٢] . رعد، آيه ٢٨.

[١٣] . بقره، آيه ٣١.