عنوان «عيون» و سازماندهى آنها در فرهنگ سياسى علوى به معنى كسب اطلاعات و ايجاد امنيت براى مردم در برابر دو نوع تجاوز احتمالى بوده است: نخست در برابر توطئه‌هاى دشمن و دوم نسبت به تجاوزات احتمالى مأموران دولت به حقوق ملت. [٢]

٢٠ - عمران و آبادانى:

اختصاص بخشى از در آمدهاى عمومى به عمران و آبادانى بلاد و ايجاد موازنه بين جبايه خراج و عمارة‌البلاد از نوآوريهاى دوران علوى در ساختار اجرايى و نظام ادارى است كه اين دو بايد متلازم باشد و اولى بدون دومى موجب ويرانى مضاعف كشور است. [٣]

٢١. نظام اطلاع رسانى يا بايگانى:

در رأس هر اداره و تشكيلاتى به موازات مديريت آن، مركز جمع آورى گزارشات كار ايجاد مى‌شود و كليه مكاتبات ادارى در آن بايگانى مى‌شود و شايسته‌ترين كاتبان بر آن اشراف مى‌ورزند تا هر زمان كه لازم آيد، اطلاعات موثق مورد نياز، در اختيار مسؤولان تصميم گيرنده قرار گيرد. [٤]

٢٢. امور تجارت و صنعت:

سازماندهى اين دو بخش از فعاليتهاى اقتصادى از آن جهت ضرورى است كه به تعبير امام (ع)

«فانهم مواد المنافع»

[٥]

امور تجارت و صنعت ريشه اصلى در آمدهاست.

٢٣. سازمان تأمين اجتماعى:

رسيدگى دولت به «طبقه سفلى» محرومان

«الذين لاحيلة لهم من المساكين»

، درماندگان «اهل البؤس» و افراد عليل «الزمنى» نه تنها اداى وظيفه و ايفاى حق آنان است بلكه بدون آن، كار دولت، عبث است. [٦]

٢٤. بازرسى ويژه:

گاه منابع اطلاعاتى، مسائلى را از نگاه خود مى‌اندازند و به خاطر ناچيز شمردن آنها به بررسى آنها نمى‌پردازند و در چنين مواردى كار اطلاعات و عيون

[١] . همان،

«ثم انظر فى امور عمّالك فاستعملهم اختباراً...».

[٢] . همان،

«و ابعث العيون من اهل الصدق و الوفاعليهم».

[٣] . همان،

«لان ذلك لايدرك الا بالعمارة و من طلب الخراج بغير عمارة اخرب البلاد، و اهلك العباد».

[٤] . همان،

«و اجعل لرأس كلّ امرٍ من امورك رأسامنهم، لايقهره كبيرها و لايتشتت عليه كثيرها».

[٥] . همان،

«ثم الله الله فى الطبقة السفلى....»

نهج البلاغه، خ ٣٣.

[٦] . همان،

«والله لهى احب الىّ الا ان اقيم حقا و ادفع بالطلاً».