فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٠ - تحولات حقوق عمومى در فقه

خود را در اعصارى كه درپيش توضيح داديم پيموده است.

بيشترين مباحث حقوق عمومى در فقه سنى تحت عناوينى چون: ولايت فقيه، جهاد، امر به معروف و نهى از منكر، احكام ارضين، مسائل مالى دولت مانند خمس، زكات، جزيه، مقاسمه، مجهول المالك، مطرح گرديده است و مقايسه تحول محتوايى اين سلسله بحثها كه در كتب فقهى شيعه آمده مى‌تواند ميزان تحول حقوق عمومى را در فقه شيعه مشخص سازد.

نمونه‌هاى زير كه ميراث عظيم فقهى را در مباحث حقوق عمومى به ارمغان آورده، نمودارى از سير تحول حقوق عمومى در فقه را ترسيم مى‌كند:

الف - مؤلفات حقوق عمومى، فقهاى اهل سنت:

١.

الاموال

، تأليف عبدالله بن قاسم بن سالم.

٢.

الخراج

، تأليف قاضى ابى يوسف.

٣.

الخراج

، تأليف يحيى بن آدم.

٤.

معالم القربه فى احكام الحسبه

، تأليف محمدبن محمد قرشى.

٥.

الحسبه فى الاسلام

، تأليف ابراهيم وسوقى.

٦.

الحسبه فى الاسلام

، تأليف ابن تيميه.

٧.

الحسبه و المحتسب

، تأليف نقولازياده.

٨.

الاحكام السلطانيه

، تأليف على بن محمد ماوردى.

٩.

الاحكام السلطانيه

، تأليف ابويعلى محمد بن حسن الفراء.

١٠.

السير الكبير

، تأليف محمدبن حسن شيبانى.

ب - مؤلفات حقوق عمومى، فقهاى شيعه:

١.

الخراج

، تأليف ابى الفرج قدامة بن جعفر معروف به كاتب بغدادى (م ٣٢٠).

٢.

الخراج و المقاسمه

، تأليف سيد مدرس.

٣.

السراج الوهاج فى حرمة الخراج و نقض قاطعة اللجاج

، تأليف شيخ ابراهيم قطيفى.

٤.

الخراجيه

، تأليف احمد بن محمد معروف به محقق اردبيلى (م ٩٩٣).

٥.

الخراجيه

، از همان مؤلف.