فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٢٨ - مبحث اول پيشينه و سابقه بحث

سلسله مباحث خاص فقهى است. درحالى‌كه در فقه شيعه حسبه به عنوان يك موضوع فقهى تلقى مى‌شود كه داراى مفهوم خاص و مصاديق معين مى‌باشد. بدون آنكه فصل خاصى بدان اختصاص يابد.

تا آنجا كه به دست ما رسيده از فقهاى شيعه تنها شهيد اول در كتاب

الدروس [١]

در پايان كتاب

الجهاد

، بابى را تحت عنوان حسبه آورده و فيض كاشانى نيز در كتاب

الوافى [٢]

، مباحث حدود، ديات و قصاص را تحت عنوان كتاب

الحسبه

ذكر نموده است.

از ميان كتابهايى كه توسط فقها و علماى اهل سنت به طور خاص در مسائل حسبه نگارش يافته مى‌توان موارد زير را كه شدت بيشترى دارند، نام برد:

الف -

الاحكام السلطانيه

، تأليف ابويعلى محمدبن حسن الفرّاء (م ٤٥٨).

ب -

الاحكام السلطانيه

، تأليف على بن محمد ماوردى (م ٤٥٠).

ج -

الحسبه فى الاسلام

، تأليف ابن تيميه (م ٧٢٨).

د -

سياستنامه

، تأليف خواجه‌نظام الملك (م ٤٨٥).

ه‌ -

نهاية‌الرتبه فى طلب الحسبه

، تأليف عبدالرحمان شيزرى (م ٥٨٩).

و -

معالم القربه فى احكام الحسبه

، تأليف محمد بن احمد قرشى معروف به ابن الاخوه (م ٧٢٩).

ز - بخشى از كتاب

الفصل فى الملل و الاهواء

، تأليف ابن حزم اندلسى (م ٤٥٦).

ح -

آداب الحسبه

، تأليف محمد بن احمد سقطى (م حدود ٥٠٠).

ط -

رسالة فى القضاء و الحسبه

، تأليف محمد بن عبدون از علماى اشبيليه (م حدود ٤٦١).

ى -

رسالة فى الحسبه

، تأليف ابن عبدالرؤف اندلسى.

ك -

رسالة فى الحسبه

، تأليف عمر بن عثمان اندلسى.

ل -

تنبيه الحكام فى الاحكام

، تأليف ابن مناصف (م ٦٢٠).

م -

الحسبه و المحتسب

، تأليف نقولا زياده (معاصر).

[١] . رك: شهيد اول، كتاب الدروس، ص ١٦٤.

[٢] . رك: فيض كاشانى، الوافى، ج ٢، ص ٦ و بعد، چ سنگى، المكتبة الاسلاميه، بدون تاريخ و چ جديد، ج ١٥، ص ٢٥ و بعد، مكتبة الامام اميرالمؤمنين، اصفهان و مفاتيح‌الغيب، ج ٢، كتاب مفاتيح‌الحسبه، ص ٤٧.