فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٩٩ - مبحث دهم حق برخوردارى از امنيت ملى

الف - حق النصيحه

يكى از شاخص‌ترين ابعاد حق نظارت عمومى، تذكرات خيرخواهانه است كه از روى دلسوزى نه انتقام و نه جابه‌جايى قدرت، عامه مردم بويژه صاحب‌نظران دلسوخته در برابر عملكردهاى قدرت حاكم (هرچند مشروع) ابراز مى‌دارند.

انتقاد دلسوزانه، حق هر فرد در جامعه اسلامى است و بنابر برخى از نصوص اسلامى، جزئى از تكاليف اجتماعى است. [١] و مفهوم سياسى اين حق يا تكليف آن است كه همه آحاد ملت در رهبرى، مسؤوليتهاى كلان اجتماعى، دولتمدارى و اعمال اقتدار عالى در جامعه اسلامى سهيم هستند و مى‌توان از آن به تعميم امامت نيز نام برد، چنانكه در آيه: (وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى اَلَّذِينَ اُسْتُضْعِفُوا فِي اَلْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ اَلْوٰارِثِينَ‌) اشاره به اين نكته ديده مى‌شود كه خداوند اراده فرموده، مستضعفان، امامان جامعه باشند تعدد امام به لحاظ نقشى است كه هر فرد از مستضعفان در هدايت و رهبرى جامعه اسلامى بر عهده مى‌گيرند.

به هر حال ارائه نقطه نظرات اصلاح‌طلبانه كه در حديث نبوى [٢] به

«النصيحة لائمة المسلمين»

تعبير شده است هرچند ماهيت تكليفى دارد لكن در ايجاد حق «نصح» قابل ترديد نيست. در فرهنگ سياسى معاصر از اين حق يا تكليف به انتقاد سازنده و حركت اصلاح‌طلبانه تعبير مى‌شود كه از نظر محتوا نمى‌تواند مطلق باشد. مفاد انتقاد و اصلاح بايد منطبق با موازين اسلامى و ساير حقوق و مسؤوليتهاى شناخته شده باشد.

روشهاى اجرايى اين عنوان كلى خود بحث جداگانه‌اى مى‌طلبد، امروز مطبوعات و احزاب دو ركن سياسى حايز اهميت براى انتقاد سازنده از حاكمان و ارائه نقطه‌نظرات اصلاحى براى دولت محسوب مى‌شوند و نيز رسانه‌هايى مانند صدا و سيما، كتاب، فيلم و هنر هركدام به نوبه خود مى‌تواند در اين راستا مفيد و مؤثر باشد.

[١] . روايت نبوى (ص): «الدين النصيحه قلنا لمن يا رسول الله قال الله و لكتابه و رسله و لائمة المسلمين وعامتهم» رك: صديقى، دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين، ج ١، ص ٤٥٩.

[٢] . «ثلاثه لا يضل عليهن قلب امرء مسلم اخلاص العمل الله و النصيحة لائمة المسلمين و اللزوم لجماعتهم» اصول كافى، ج ١، ص ٣٣٢.