مى‌توان برنامه‌هاى اصلاحى را به عرصه اجرا نهاد. [١] براى رسيدن به امنيت پايدار بايد از نظام قضائى انديشمند و مقتدر برخوردار بود. [٢] كشور به رغم مداخله‌هاى خارجى و تهديدها و حتى راه‌اندازى جنگ تحميلى، توسط استكبار و اذناب آن و ترورهاى داخلى سخت نياز به هشيارى در حفظ امنيت دارد. [٣] مردم بايد فتنه‌انگيزان و تفرقه‌افكنانى را كه خودفروخته غرب و خائن به كشور و مردم‌اند شناسايى و از خود دور كنند و فريب آنها را نخورند و به اين سرسپردگان فرصت نيل به اهداف شومشان را ندهند. [٤]

امام (ره) در پيامها و رهنمودهاى خود همراه وحدت و همدلى مسؤولان نظام و همسويى ملت را در راستاى انقلاب اسلامى ضامن تداوم امنيت در كشور مى‌شمردند و ناامنى را ثمره تلخ تفرقه‌ها ياد مى‌كردند. امام (ره) بارها اين حقيقت را يادآور مى‌شدند كه در شرايط وفاق ملى و پايبندى يكپارچه مردم به ارزشهاى انقلاب حتى افشاى نظامى كشور توسط دشمن نمى‌تواند در درازمدت به امنيت كشور لطمه وارد آورد.

به اعتقاد امام (ره) تكامل معنوى و حتى عبادت خدا هم، در شرايط امنيت ميسر و مفيد است و آرمان نهايى اسلام و شريعت نيل به امنيت واقعى است كه در آن كسى جز از خدا هراسى به دل راه ندهد. [٥]

حق مشاركت در تعيين سرنوشت جمعى يكى از گونه‌ها و يا از آثار آزاديهاى اساسى است كه طرح آن به صورت مستقل در حقيقت بدان جهت است كه فرصتى براى بحث پيرامون سه مقوله سياسى: شورا، بيعت و نظارت عمومى به دست آيد.

در اين بررسى از اين مقوله‌ها كه ماهيتاً سياسى هستند به عنوان حقوق اجتماعى ياد مى‌كنيم و از اين نقطه‌نظر پيرامون اين مقوله به بحث و بررسى مى‌پردازيم.

١. شورا

شورا در ديدگاه قرآن [٦] و سنت [٧] يك اصل كلى در تصميم‌گيريهاى جمعى است و به اين

[١] . رك: صحيفه امام، ج ١٠، ص ٢٧.

[٢] . همان، ج ٦، ص ٢٦.

[٣] . همان، ج ١٤، ص ١٣٧.

[٤] . همان، ج ٢، ص ٣٢٢.

[٥] . رك: همان، ج ٩، ص ١٦٣ و ١٨٣ و ج ١٢، ص ٢٣٧ و ج ١٧، ص ١٤٢.

[٦] . (وَ أَمْرُهُمْ شُورىٰ بَيْنَهُمْ‌) شورا، آيه ٣٨ (وَ شٰاوِرْهُمْ فِي اَلْأَمْرِ) آل عمران، آيه ١٥٩.

[٧] . رك: آمدى، غررالحكم، ج ١، ص ٥٢ و ٢٥٦ و ج ٥، ص ١٦٩ و ج ٣، ص ١٧٩.