فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٨ - مسائل و عناوين فقهى حقوق عمومى

مسائل و عناوين فقهى حقوق عمومى

مسائل حقوق عمومى معمولاً تحت عناوين زير در فقه مطرح بوده است:

١. واجبات كفايى كه معمولاً در رابطه با مصالح عمومى و اجتماعى بوده و با بيشتر معيارهايى كه در تعريف حقوق عمومى گفته مى شود سازگار مى باشد بالاخص واجباتى چون امر به معروف و نهى از منكر، جهاد، دعوت به اسلام، دعوت به خير، نصح پيشوايان و رهبران، رسيدگى به حوائج مردم (تأمين اجتماعى) مسؤوليت همگانى، تعليم و تربيت و بهداشت و درمان.

٢. مباحث مربوط به ولايات مانند: ولايت پدر، حاكم و قاضى.

٣. مسائل حسبه كه عمدتاً مربوط به مسائل عام البلوا و نظم عمومى است.

٤. احكام و عناوين مربوط به امامت مانند: شرايط، صفات، وظايف امام و امت.

٥. عناوين واجبات مالى مانند: خمس، زكاة، انفال، جزيه، جوائز سلطان، خراج، اموال مجهول المالك، صدقات، مظالم العباد و نظاير آن.

٦. قضاوت به طور عام و مسائل و احكام كيفرى به طور خاص كه به جزاى عمومى مربوط مى شود.

٧. مسائل مربوط به نظم، مصلحت، امنيت، اتحاد، تفرقه، ارتداد، دارالاسلام، دارالكفر، تكليف.

٨. قراردادهايى چون ذمه، استيمان، مهادنه.

٩. احكام مربوط به لزوم وفاء به عهد و تعهدات اجتماعى مانند: (وَ فِي أَمْوٰالِهِمْ حَقٌّ لِلسّٰائِلِ وَ اَلْمَحْرُومِ)‌،

«من مات و لم يعرف امام زمانه مات ميتة الجاهليه»، «من اصبح و لم يهتم بامور المسلمين فليس بمسلم»، «من سمع منادياً يقول يا للمسلمين..... و لم يجبه فليس بمسلم»، «من بات و جاره جائع خرج من ربقه الاسلام».

و نظاير اين نوع تعهدات اجتماعى.

١٠. احياء الموات و مباحث مربوط به اراضى كه معمولاً در دو مبحث كلى: احياء الموات و اراضى مفتوح العنوه، ذكر مى شود.

١١. منافع مشترك مانند: جاده‌ها، مساجد، وقفهاى عام و نظاير آن.

١٢. اموال و اعيان مشترك كه قابل تملك براى عموم است مانند: مباحات، آبها و مراتع.

١٣. معادن و منابع طبيعى.