فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٥٥ - مبحث هشتم انديشه آزادى در اسلام

عمومى مانند زكات، سبّالنبى، استباحه محرمات مى‌باشد. [١]

تمامى موارد ارتداد از مقوله بيان گفتارى و يا عملى است كه نوعى تظاهر به ضديت با اسلام و تخلف از مقررات عمومى كه مورد تأييد اكثريت مردم است تلقى مى‌گردد.

هرچند برخى از فقها نيت ارتداد و قصد انكار و حتى ترديد را نوعى ارتداد دانسته‌اند [٢] لكن تحقق ارتداد به معنى اثبات آن با بيان گفتارى و يا عملى امكان‌پذير است و تا اقرار بدان نكرده و گفتار و عملى حاكى از ارتداد باشد ابراز ننموده، راهى براى اثبات آن در دادگاه وجود ندارد. [٣]

ج - يكى از شرايط تحقق ارتداد، اختيار و آزاد بودن شخص در اظهارات خود مى‌باشد. [٤] براساس اين شرط اگر اظهار كفر براساس شرايط تحميلى و غيراختيارى صورت بگيرد و حتى اگر براساس اجتناب از ضرر مالى يا جانى تن به اظهار كفر داده باشد. ارتداد محسوب نمى‌شود.

كسانى كه از روى جنون آنى و خشم و در شرايط غيرعادى و يا غفلت نسبت به آنچه كه ابراز مى‌دارند و يا سهو و اشتباه اظهار كفر بورزند، مرتد محسوب نمى‌شوند. شخص به ظاهر مرتد اگر مدعى يكى از اين محذورات شود از وى پذيرفته مى‌شود. [٥]

د - حكم ارتداد از احكام جزائى اسلام است به اين معنى كه نقض يك‌جانبه پيمان با خدا محسوب مى‌شود. [٦] از آنجا كه ايمان در تعبير دينى نوعى قرارداد با خداست، ارتداد نيز نقض يك‌جانبه آن تلقى مى‌گردد و مجازات ارتداد در حقيقت به عمل نقض يك‌جانبه قرارداد مربوط مى‌باشد.

همان‌طور كه از تعريف ارتداد معلوم مى‌گردد، ارتداد همواره كفر بعد از ايمان محسوب مى‌شود و مرتد در حقيقت ايمان خود يعنى قرارداد با خدا را يك‌طرفه نقض نموده است.

ه‌ - اصولاً فرقى كه بين اقسام ارتداد در فقه ديده مى‌شود و تفاوتى كه مرتد فطرى با

[١] . رك: ابن عابدين، حاشيه رد المختار، ص ٣٩١ و ابوزهره، الجريمه و العقاب، ص ٣٠٢.

[٢] . رك: نجفى، پيشين، ص ٦٠٠.

[٣] . همان.

[٤] . همان، ص ٦٠٩.

[٥] . همان، ص ٦١١.

[٦] . در قرآن، مرتد، محروم از محبت خدا (مائده، آيه ٥٤) و از اصحاب نار (بقره، آيه ٢١٧) و مورد غضب‌الهى (نحل، آيه ١٠٦) معرفى شده است.