فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٦٠ - فصل دوم مبناى مشروعيت در انديشه خلافت

گرديد. با وجود اين در نظريات وى عمده‌ترين نكات در زمينه مبانى مشروعيت خلافت از ديدگاه اهل سنت به وضوح ديده مى‌شود و افزون بر اين اصولا ابن تيميه از نادر فقهاى اهل سنت است كه با صراحت و انسجام در زمينه خلافت سخن گفته و سعى در ساماندهى آن داشته است.

دليل ديگرى كه ما را به انتخاب تفسير و قرائت وى از خلافت واداشته، اعتراف ضمنى او در لابه‌لاى مباحثش به همان نظريه‌اى است كه ابتدا سخت آن را بدور از واقعيت شمرده است و انتساب آن را به اهل سنت با نسبتهاى ناروا پاسخ داده است. [١]

وى خود در لابه‌لاى بحثهايى كه آورده صريحاً قيام و هر نوع شورش را براى عزل خليفه و سلطان اعظم و يا بر عليه والى دست نشانده سلطان، محكوم نموده است و فسق و ظلم آنها را مجوز اقدام به بركنارى آنها ندانسته است.

ابن تيميه با استناد به مفاد رواياتى كه اهل سنت نقل كرده‌اند، اطاعت از والى را حق مشروع والى به شمار مى‌آورد و مى‌گويد «طبق حديث نبوى مردم در هر حال موظفند حتى در صورت ظالم و فاسق بودن امير، حق اطاعت از وى را به او روا دارند». [٢]

شعار: السيف باطل [٣] نظريه غالبى را در انديشه اهل سنت بوجود آورد كه آنان را به تن دادن به خلافت خلفاى متجاهر به ظلم و متظاهر به فساد بنى اميه كشانيد

مطالعه نمونه‌هاى روايت شده در صحاح ستّه، بويژه صحيح بخارى [٤] و صحيح مسلم [٥] ، ديدگاه شگفت انگيزى را ترسيم مى‌كند كه تفسير و تحليل آن حتى براى معتقدان آن نيز دشوار به نظر مى‌رسد. اكنون برخى از اين تفسيرها و تحليلها را مرور مى‌كنيم.

[١] . ابن‌تيميه در سراسر كتاب منهاج السنه، علما و فقهاى شيعه را با اوصافى چون اخوان المرتدين، دشمنان‌خدا و رسول، اجهل الناس، ابعد الناس عن العلم والدين و شبه اليهود، هتك مى‌كند.

[٢] . رك: ابن‌تيميه، منهاج السنه، ج ٢، ص ٨٧.

[٣] . رك: ابن حزم، الفصل فى الملل و الاهواء، ج ٤، ص ١٧١.

[٤] . رك: صحيح بخارى، ج ٩، ص ٥٩، ٦٣، ٦٤ و ٦٥.

[٥] . رك: صحيح مسلم، كتاب الاماره، ج ٤، ص ٥١٣ و ٥١٨.