فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٥٦ - مبحث دوم خلافت و امامت امت

با وجود اين از آنجا كه تفاوت ماهوى بين اعتقاد به خلافت و اعتقاد به امامت از نظر شروط و اختيارات وجود دارد. ما نيز در اين بحث از اين تمايز پيروى نموديم.

ابن خلدون ترجيح كلمه «امام» بر «خليفه» را نزد شيعه چنين تفسير مى‌كند: شيعه معتقد است كه در امامت نماز به هنگام بيمارى پيامبر (ص)، على (ع) سزوارتر از ابوبكر بود از اين جهت شيعه همواره واژه امام را بكار مى‌برد. [١]

اگر مثل معروف كه اشتباه بزرگان نيز بزرگ است را درباره ابن خلدون قابل صدق بدانيم، اين سخن را مى‌توان از آن اشتباهات بزرگ به شمار آورد. التزام شيعه به تعبير امامت ناشى از تفاوت ماهوى بين تعريف خلافت و امامت است.

خلافت آن گونه كه اهل سنت تعريف كرده‌اند عبارت است از: [٢] رياست عامه در امور دين و دنياى مردم به نيابت از رسول خدا (ص) ابن خلدون در تفسير اين تعريف مى‌افزايد: «خلافت وادار كردن مردم به مقتضاى ديدگاههاى شرع در مصالح اخروى و دنيوى آنان است و خلافت در حقيقت نيابت از صاحب شريعت در نگهبانى از دين و سياست دنيايى مردم است. [٣]

امامت بدان گونه كه شيعه بدان معتقد است عبارتست از: خلافت از خدا و نيابت از رسول (ص) در اعمال ولايت بر امت و هدايت معنوى و رهبرى دنيوى در جهت كمال مطلوب شرع با امامت، دين نظام مى‌يابد و امت سامان مى‌پذيرد. صلاح دنيا و عزت امت در امامت متجلى مى‌گردد.

عهده دار امامت كسى است كه عالم به سياست و شايسته رياست باشد. او

«مفترض الطاعة و قائم بامرالله»

و دلسوز بندگان خداست. [٤]

مقايسه دو تعريف نشان مى‌دهد كه امامت داراى سه نوع ويژگى است:

الف - امامت عهده دارى ولايت از جانب خداست.

ب - امامت در ماهيت هدايت امت است.

ج - امامت موجب اطاعت مطلق است.

[١] . رك: ابن خلدون، پيشين، ص ١٨٩.

[٢] . هى الرياسة العامة فى امور الدين الدنيا نيابة عن الرسول (ص).

[٣] . رك: ابن خلدون، پيشين، ص ١٥٩.

[٤] . اين تعريف از امام على بن موسى الرضا (ع) در كتاب تحف العقول، ص ٣١٣ نقل شده است.