جامع عباسی – ط جامعه مدرسین

مقدمه ناشر

ويژگىهاى كتاب

نقد كتاب

نام و نشان فقيهان برجستهای كه بر مسایل این کتاب حاشیه زدهاند

مقدمه مؤلف

باب اول در بيان مسائلى كه تعلق به طهارت دارد

مطلب اول در بيان طهارتى كه احتياج به نيت 1 دارد

فصل بطلان غسل و تيمم به آب و خاك غصبى

فصل در آداب طهارتخانه رفتن

اما آن سه چيز كه واجب است 1

اما آن پنج چيز كه حرام است

اما آن پنج چيز كه سنت است

و اما آن هشت چيز كه در وقت طهارت كردن به فعل آوردن آن مكروه است

فصل بدانكه طهارت يا موقوف است به نيت قربت و بىآن صحيح نيست، يا احتياج به نيت قربت ندارد و بىآن صحيح است

نوع اول طهارت حقيقى است،

و احكام نوع اول در سه مقصد مبين مىشود

مقصد اول در بيان احكام وضو

بدان كه پنجاه چيز است كه تعلق به وضو ساختن دارد، از آن جمله بيست و يك امر واجب است، و بيست امر سنت، و نه امر مكروه

اما آن بيست و يك امرى كه واجب است

اما آن بيست امرى كه در وضو سنت است

و اما آن نه چيز كه در وضو به فعل آوردن آن مكروه است

فصل وضو جهت سه چيز واجب است، و جهت بيست و دو چيز سنت

اما آن سه چيز كه وضو جهت آنها واجب است

اما آن بيست و دو چيز كه وضو جهت آنها سنت است

فصل اگر شخصى داند كه وضو ساخته اما شك دارد كه بعد از وضو حدث كرده يا نه

مقصد دوم در بيان احكام غسل

بدانكه غسلهاى مشهور چهل و شش غسل است؛ شش غسل واجب، چهل غسل سنت

اما شش غسل واجب

اما چهل غسل سنت

فصل سى و دو چيز در غسل معتبر است؛ هفده امر واجب، و پانزده امر سنت است

اما آن هفده چيز كه واجب است

و اما آن پانزده چيز كه در غسل سنت است

فصل اگر شخصى را در اثناى غسلى از غسلهاى واجب حدثى واقع شود

فصل بر جنب هشت امر حرام است و هفت امر مكروه

اما هشت امر حرام

اما آن هفت امر كه بر جنب مكروه است

فصل در احكام حيض

نشانه هاى حيض

فصل مادام كه زن حيض داشته باشد طلاق دادن او صحيح نيست

فصل خون حيض از سه شبانه روز 4 كمتر و از ده شبانه روز بيشتر نمىباشد

فصل اگر زن عادت مقرر داشت، اما فراموش كرده كه عادت او چند روز بود،

فصل اقسام استحاضه و احكام آن

فصل خون نفاس

فصل در احكام غسل دادن ميت و مقدمات و توابع آن

بدان كه صد و بيست و شش امر است كه تعلق به ميت دارد، از وقت احتضار يعنى سكرات تا وقتى كه او را در قبر سپارند،

و اما آنچه از وقت احتضار تا وقتى كه شروع در شستن او كنند كه بجا بايد آورد پانزده امر است، يك امر واجب، و يازده امر سنت، و سه امر مكروه

اما يك امر واجب

و اما يازده امر سنت

اما آن سه امرى كه مكروه است

فصل سى و پنج امر تعلق به ميت دارد از وقتى كه اراده نمايند او را غسل دهند تا وقتى كه خواهند او را كفن نمايند،

اما دوازده امر واجب

و اما آن پانزده امر كه سنت است

اما آن شش امر كه مكروه است

و اما آن دو امر كه حرام است

فصل بيست و نه امر تعلق به ميت دارد از وقتى كه از غسل او فارغ شوند تا وقتىكه برآن نماز گزارند،

اما آن نه چيز كه واجب است

اما آن دوازده چيز كه سنت است

اما آن هشت امر كه مكروه است

فصل آنچه متعلق به ميت است از وقتى كه از كفن كردن او فارغ شوند تا وقتى كه او را به خاك سپارند

اما پنج امر واجب

اما آن سى و سه امر كه سنت است

و اما آن نه امر كه مكروه است

مقصد سوم در بيان احكام تيمم

بدان كه بيست و يك امر است كه تعلق به تيمم كردن دارد دوازده امر واجب است، و هفت امر سنت، و دو امر مكروه

اما دوازده امر واجب

و اما آن هفت امر كه در تيمم سنت است

اما آن دو امر كه در تيمم مكروه است

مطلب دوم در بيان مسائل طهارتى كه احتياج به نيت ندارد

و ازاله نجاسات به دوازده چيز مىشود كه در شرع آنها را مطهرات گويند

اما احكام آب كه اول پاككنندههاست

فصل و اما آب كر

فصل بدان كه در آب چاه ميانه مجتهدين خلاف است،

دوم از پاك كنندهها زمين است

سوم از پاك كنندهها آفتاب است

چهارم از پاك كنندهها آتش است 2

پنجم از پاك كنندهها استحاله است

ششم انتقال

هفتم انقلاب

هشتم نقص

نهم اسلام

دهم زوال عين

يازدهم مسح به طاهر

دوازدهم تبعيت

فصل نجاسات يازده چيز است

اول بول دوم غايط

سوم خون از هرحيوانى كه خون جهنده داشته باشد،

چهارم منى از حيوانى كه خون جهنده داشته باشد،

پنجم سگ،

ششم خوك،

هفتم كافر

هشتم هرچه مستكننده باشد

نهم شيره انگور

دهم فقاع

يازدهم حيوانى كه بميرد بهشرط آنكه در حال حيات خون جهنده داشته باشد

فصل اگرسگ ظرفى را بهزبان بليسد 4 و خواهندكه به آبقليل آنرا طهارت دهند،

فصل اگر جامهاى مثلا به بول نجس شده باشد و خواهند كه آن را به آب قليل طهارت دهند،

فصل اگر ظرف نجس را مثل كاسه و ديگ و خم خواهند كه به آب قليل طهارت دهند

احكام ظروف طلا و نقره

باب دوم در بيان مسائل نماز واجبى و سنتى

بدان كه نماز واجبى دوازده است

اما نمازهاى سنتى

مطلب اول در بيان نمازهاى واجبى

مقصد اول در بيان نماز يوميه

مبحث اول در بيان پوشيدن عورت

و به رختى كه بر آن نماز گزارند بيست و هفت امر متعلق است پنج امر واجب، و هفت امر سنت، و پانزده امر مكروه

اما پنج امر واجب

اما آن هفت امر سنت كه تعلق به رخت مصلى دارد

اما آن پانزده امر كه مكروه است

مبحث دوم در مكان نماز

بدان كه سى و سه امر است كه به مكان نماز تعلق دارد دو امر واجب، و چهار امر سنت، و بيست و هفت امر مكروه

اما دو امر واجب

و اما آن چهار امر سنت كه تعلق به مكان نماز دارد

اما بيست و هفت امر مكروه كه تعلق به مكان نماز دارد

فصل در احكام مساجد

و بدانكه چهل و يك امر تعلق به مسجد دارد دوازده امر سنت، و هفده امر مكروه، و يازده امر حرام مىباشد

اما دوازده امر سنت

اما هفده امر مكروه كه به مسجد تعلق دارد

اما آن يازده امر كه حرام است

مبحث سوم در ملاحظه نمودن اوقات نمازهاى واجبى و سنتى

بدان كه اول وقت نماز صبح برآمدن صبح صادق و وقت آن مىكشد تا برآمدن آفتاب

فصل نماز در اول وقت گزاردن ثواب عظيم دارد، بهتخصيص نماز صبح و مغرب

فصل در احكام اذان گفتن

تتمه آنچه به اذان متعلق است سى امر است نوزده امر سنت، و نه امر مكروه، و دو امر حرام

اما نوزده امر سنت

اما آن نه امر كه در اذان مكروه 1 است

اما آن دو امر كه حرام است

فصل اقامت بعد از اذان سنت مؤكد است

مبحث چهارم در ملاحظه نمودن قبله

فصل و اما آن شخصى كه از شهر مكه دور است به حيثيتى كه ديدن خانه كعبه او را ممكن نيست

فصل اگر برشخصى بعد از آن كه نماز گزارده باشد ظاهر شود كه در حال نماز روى او به قبله نبوده

فصل آنچه در نماز معتبر است دوازده نوع است،

فصل بدانكه در جميع نمازهاى پنجگانه يوميه سيصد و هفتاد و دو فعل واجب است،

و بدانكه از جمله اين افعال هشت فعل است كه احتياج به بيان دارد،

فصل اول در بيان آنچه تعلق به نيت دارد

فصل دوم در بيان آنچه تعلق به تكبير احرام دارد و آن چهارده امر است هفت امر واجب، و هفت امر سنت

اما هفت امر واجب

اما هفت امرى كه در تكبير احرام بجا آوردن آن سنت است

فصل سوم در بيان آنچه تعلق به قيام دارد و آن هجده امر است پنج امر واجب، ده امر سنت، سه امر مكروه

اما آن پنج امرى كه واجب است

اما آن ده چيز كه در وقت قيام سنت است

و بدانكه قنوت سنت مؤكد است

و در قنوت هفت امر سنت است

اما آن سه امر كه در قيام مكروه است

فصل چهارم در بيان آنچه تعلق به قراءت فاتحه و سوره دارد

و آنچه تعلق بهقراءت فاتحه و سوره دارد سى و دو امر است يازده امر واجب، و ده امر سنت، و پنج امر مكروه، و شش امر حرام

اما يازده امر واجب

اما آن ده امر كه در خواندن فاتحه و سوره سنت است

و اما آن پنج امر كه در خواندن فاتحه و سوره مكروه است

فصل پنجم در بيان آنچه تعلق بهركوع دارد وآن بيست وشش امر است شش امر واجب، وشانزده امر سنت، وچهارامر مكروه

اما شش امر واجب

اما آن شانزده امر كه در ركوع سنت است

اما آن چهار امر كه در ركوع مكروه است

فصل ششم در بيان آنچه تعلق به سجود دارد

وآن سى وهفت امر است ده امر واجب، وبيست وپنج امر سنت، و دو امر مكروه

اما ده امر واجب

اما آن بيست و پنج امر كه در وقت سجود به فعل آوردن آن سنت است

اما آن دو چيز كه در سجود بهفعل آوردن آن مكروه است

تتمه در بيان احكام سجود تلاوت قرآن

فصل هفتم در بيان آنچه تعلق به تشهد دارد و آن هجده امر است نه امر واجب، و هشت امر سنت، و يك امر مكروه

اما نه امر واجب

اما هشت امرى كه سنت است

اما آن يك امر كه مكروه است

فصل هشتم در آنچه تعلق به تسليم دارد و آن هفده امر است پنج امر واجب، دوازده امر سنت

اما پنج امر واجب

اما دوازده امرى كه سنت است

تعقيبات

مقصد دوم در نماز جمعه است

وآنچه بهنماز جمعه تعلق دارد سىامر است نه امر واجب، وبيست ويك امر سنت

اما نه امر واجب

اما آن بيست و يك امر سنت 1 كه تعلق بهنماز جمعه دارد

مقصد سوم در نماز عيدين

و آنچه به اين نماز تعلق دارد بيست و يك امر است شانزده امر سنت 4 و پنج امر مكروه

اما شانزده امر سنت

اما آن پنج امر مكروه

مقصد چهارم در نماز طواف خانه كعبه و آنچه به آن متعلق است چهار امر است دو امر واجب، و دو امر سنت

اما آن دو امر واجب

اما دو امر سنت

مقصد پنجم در نماز آيات

تتمه هشت امر سنت به اين نماز متعلق است

مقصد ششم در نماز ميت

تتمه آنچه به اين نماز تعلق دارد بعد از نيت و پنج تكبير و دعاها نوزده است چهار امر واجب، و دوازده امر سنت، و سه امر مكروه

اما چهار امر واجب

اما آن دوازده امرى كه در اين نماز سنت است

اما آن سه امر كه مكروه است

مقصد هفتم در نمازى كه به نذر واجب شود يا به عهد يا به سوگند

مقصد هشتم در نمازى كه به اجاره واجب مىشود

مقصد نهم در نمازى كه از پدر 6 فوت شده باشد بر پسر واجب است 7

مطلب دوم در بيان نمازهاى سنتى

اول نوافل يوميه است

فصل چون وقت نماز مغرب داخل شود بايد 1 كه بىتأخير متوجه به نماز مغرب شود،

فصل در بيان آداب نماز شب 2

فصل بعد از فارغ شدن از هشت ركعت نماز شب و آداب و ادعيه شروع كند در دو ركعت شفع و مفرده وتر،

دوم از نمازهاى سنتى 1 نمازى است كه به حضرت رسالت پناه

سوم نمازى كه به حضرت اميرالمؤمنين على

چهارم نمازى كه به حضرت فاطمه زهرا

پنجم نمازى كه منسوب است به جعفر طيار رضى الله عنه

ششم نماز اعرابي

هفتم نماز طلب باران

هشتم نماز عيد غدير است

نهم نماز روز اول هر ماه

دهم نماز نافله ماه رمضان

يازدهم نماز روز مبعث حضرت رسالت پناه

دوازدهم نماز شب مبعث

سيزدهم نماز روز مباهله است

چهاردهم نماز زيارت حضرت رسالت پناه

پانزدهم نماز رغايب

شانزدهم نماز شب نصف ماه رجب

هفدهم نماز شب نصف شعبان

هجدهم نماز شب عيد ماه رمضان

نوزدهم نماز ساعت غفلت

بيستم نماز سنتى سفر كه در وقت شروع در سفر بجا آورد

بيست و يكم نماز توبه

بيست و دوم نماز هديه ميت است

بيست و سوم نماز روز عاشورا

بيست و چهارم نماز روز نوروز است

مطلب سوم در بيان احكام خللى كه در نماز واقع مىشود

مقصد اول در بيان احكام خللى كه موجب بطلان نماز است

مقصد دوم در بيان احكام خللى كه به وقوع آن نماز باطل نمىشود

فصل اول در بيان خللى كه بهواسطه آن سجده سهو واجب نمىشود

فصل دوم در بيان خللى كه دو سجده سهو به سبب آن واجب است

مقصد سوم در بيان احكام شك مصلى

شك در نماز يا در غير عدد ركعات است يا در عدد ركعات، و احكام هريك در بحثى مذكور مىشود

بحث اول در شك در غير عدد ركعات

بحث دوم در شك در عدد ركعات

فصل در بيان نماز احتياط

خاتمه در بيان احكام نماز قضا و نماز سفر و نماز خوف و نماز جماعت

فصل اول در بيان احكام نماز قضا

فصل دوم در بيان احكام نماز سفر

فصل سوم در بيان نماز خوف

فصل چهارم در بيان احكام نماز جماعت

باب سوم در بيان احكام زكات واجبى و سنتى و خمس واجبى و سنتى

مطلب اول در بيان زكات واجبى

فصل اول بدانكه در باب زكات دادن مبالغه بسيار در حديث وارد است،

فصل دوم بدانكه زكات در نه چيز واجب است طلا، نقره، گندم، جو، خرما، مويز، شتر، گاو و گوسفند

فصل سوم زكات گندم و جو و خرما و مويز

فصل چهارم دربيان زكات شتر و گاو و گوسفند

فصل پنجم در مستحقان زكات

فصل ششم در بيان زكات فطره

مطلب دوم در بيان زكات سنتى

مطلب سوم در بيان احكام خمس

باب چهارم در بيان احكام روزه واجبى و سنتى

مطلب اول در بيان محرمات و مبطلات روزه

مطلب دوم در بيان روزههاى واجب و سنت و مكروه و حرام

فصل اول در بيان روزههاى واجبى

فصل دوم در بيان روزههاى مستحبى

فصل سوم در بيان روزههاى حرام

فصل چهارم در بيان روزه مكروه

مطلب سوم در بيان باقى احكام روزه

فصل اول در بيان نيت روزه

فصل دوم در ذكر جماعتى كه روزه ايشان صحيح نيست

فصل سوم در بيان امرى چند كه به فعل درآوردن آنها در ماه رمضان سنت است

فصل چهارم در ذكر آنچه روزهدار را به فعل درآوردن آن مكروه است

مطلب چهارم در اعتكاف

باب پنجم در بيان حج و شروط آن

مقدمه بدان كه حج كردن از اعظم اركان دين است،

مطلب اول در بيان بعضى از آداب حج

مطلب دوم در بيان شرايط وجوب حج

مطلب سوم در بيان انواع حج و ذكر مواقيت

مطلب چهارم در بيان افعال حج تمتع برسبيل اجمال

مطلب پنجم در بيان افعال حج تمتع است بر سبيل تفصيل

مقصد اول در بيان احرام بستن و مقدمات و شروط آن

فصل اول در ذكر امورى كه قبل از شروع در احرام بجا آوردن آن سنت است

فصل دوم در بيان باقى امور متعلقه به احرام

مقصد دوم در بيان طواف و مقدمات و شروط آن

فصل اول در بيان آنچه پيش از طواف بجاآورده مىشود

فصل دوم در بيان باقى امورى كه متعلق است به طواف

مقصد سوم در بيان سعى ما بين صفا و مروه و مقدمات و شروط آن

مقصد چهارم احكام تقصير و احرام حج

فصل اول در بيان احكام وقوف عرفات

فصل دوم در بيان احكام وقوف به مشعرالحرام

فصل سوم در بيان رفتن به جانب منى از مشعرالحرام و بيان افعال ثلاثه مناسك منى، كه روز عيد قربان در منى واجب است كه به عمل آورد

فعل اول رمى جمره عقبه

فعل دوم از افعال ثلاثه مناسك منى

فعل سوم از افعال ثلاثه مناسك منى

فصل چهارم در بيان باقى افعال حج

خاتمه در بيان آداب وداع خانه كعبه

مطلب ششم در بيان احكام حج قران و حج افراد

مطلب هفتم در بيان احكام حج به نيابت

فصل اول نايب گرفتن به جهت ميت و حى

فصل دوم شروطى كه در نيابت حج معتبر است

ديباچه

باب ششم در وقف كردن، وتصدق نمودن و قرض دادن، و بنده آزاد كردن، و جهاد با كفار كردن

مطلب اول در بيان وقف كردن و توابع آن

فصل اول در شروط وقف

فصل دوم تصدق نمودن

فصل سوم در بيان سكنى و عمرى

مطلب دوم در بيان قرض دادن

موقف اول در ثواب قرض دادن

موقف دوم در امورى كه به قرض دادن متعلق است

مطلب سوم در بيان بنده آزاد كردن

موقف اول مباشرت است

قسم اول آزاد كردن بنده

قسم دوم كتابت است

قسم سوم تدبير است

قسم چهارم ام ولد است

موقف دوم سرايت است

موقف سوم ملك است

موقف چهارم عوارض است

مطلب چهارم در بيان جهاد 1 با كفار كردن

فصل اول ثواب جهاد

فصل دوم در بيان جهاد و شروط آن

فصل سوم در بيان آنكه جهاد كردن با چند فرقه و با كدام جماعت واجب است

فصل چهارم در كيفيت جهاد كردن با كفار

فصل پنجم در امان دادن كفار

فصل ششم در صلح كردن با كفار

خاتمه در بيان امر به معروف و نهى از منكر

باب هفتم درزيارت حضرت رسالتپناهمحمدى

فصل اول در ثواب زيارت هريك از ايشان 1

فصل دوم در آداب زيارت

فصل سوم در بيان زيارت حضرت رسالت پناهى

زيارت حضرت پيغمبر

زيارت حضرت فاطمه زهرا

زيارت حضرت اميرالمؤمنين

زيارت حضرت امام حسين

زيارت حضرت امام موسى كاظم و امام محمد تقى

زيارت حضرت امام رضا

زيارت حضرت امام على نقى و امام حسن عسكرى

زيارت حضرت صاحبالزمان

فصل چهارم در بيان ايام مولود حضرت رسالت پناه

محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف

حضرت اميرالمؤمنين

حضرت فاطمه زهرا

حضرت امام حسن بن على بن ابىطالب

حضرت امام حسين بن على بن ابىطالب

حضرت امام زينالعابدين على بن الحسين

حضرت امام محمد باقر

حضرت امام جعفر صادق

حضرت امام على بن موسى الرضا

حضرت امام محمد تقى الجواد

حضرت امام على نقى

حضرت امام حسن عسكرى

باب هشتم در بيان نذر كردن و عهد نمودن و سوگند خوردن و كفاره دادن

مطلب اول در نذر كردن و عهد نمودن

فصل اول در بيان شروط نذر

فصل دوم در احكام نذر كردن

مطلب دوم در بيان سوگند خوردن و اقسام و شروط آن

مطلب سوم در بيان كفاره دادن

فصل اول در اقسام كفارات

فصل دوم در شروط كفاره

باب نهم در بيان بيع كردن و رهننمودن و شفعه گرفتن و توابع آن

مطلب اول در بيع كردن و تجارت نمودن و كسب كردن

فصل اول در بيان اقسام تجارت و كسب

قسم اول در تجارت و كسب واجب

قسم دوم در تجارت و كسب سنت

قسم سوم در تجارت و كسب مباح

قسم چهارم در تجارت و كسب حرام

قسم پنجم تجارت و كسب مكروه

فصل دوم در آداب تجارت

فصل سوم در اقسام بيع كردن

قسم اول آنكه متاع و قيمت آن هر دو حال باشد، و اين قسم را«نقد» گويند

قسم دوم آنكه هم متاع و هم قيمت آن هر دو نسيه باشد و اين قسم را«بيع دين به دين» گويند

قسم سوم آنكه متاع حال باشد و قيمت آن نسيه و اين قسم را«بيع نسيه» گويند،

قسم چهارم آنكه متاع نسيه باشد و قيمت آن نقد و اين قسم را«سلف» و«سلم» گويند،

قسم پنجم آنكه متاع را بفروشد بىآنكه ذكر مايه كند و اين قسم را«مساومه» گويند،

قسم ششم آنكه متاع را بهزياده از آنچه خريده بفروشد واينقسم را«مرابحه» گويند،

قسم هفتم آنكه متاع را به آنچه خريده بفروشد و اين قسم را«توليه» گويند،

قسم هشتم آنكه متاع را به كمتر از آنچه خريده بفروشد و اين قسم را«مواضعه» گويند،

قسم نهم آنكه دو متاع متساوى 1 را كه قابل كيل و وزن باشند به يكديگر فروختن و آن را«ربا» 2 گويند،

قسم دهم آنكه دو جنس مختلف باشد، چه آن را به زياده و كم نقد مىتوان فروخت

فصل چهارم در بيان آنچه در بيع كردن داخل است

و اقسام آن شش است

قسم اول زمين و عرصه و ساحت،

قسم دوم باغ و بستان،

قسم سوم خانه،

قسم چهارم قريه و دهكده،

قسم پنجم درخت،

قسم ششم خريدن غلام،

فصل پنجم در بيان اقسام خيار

اول خيار مجلس

دوم خيار حيوان

سوم خيار شرط

تتمه بدان كه تكليفات نسبت به قبول شرط و تعليق برشرط چهار قسم است

چهارم خيار تأخير

پنجم خيار چيزهايى كه در آن روز تا شب ضايع شود يا قيمت آن ناقص گردد

ششم خيار رؤيت

هفتم خيار غبن

هشتم خيار عيب

نهم خيار تدليس

دهم خيار اشتراط

يازدهم خيار شركت

دوازدهم خيار دشوارى تسليم كردن

سيزدهم خيار رد كردن بعضى از متاع

چهاردهم خيار تفليس

پانزدهم خيار تلف شدن و غصب كردن 2

شانزدهم خيار جهالت اجاره

خاتمه در بيان احكام بعد از بيع

مطلب دوم در بيان رهن كردن

فصل اول در شروط گرو كردن

فصل دوم در احكام گرو كردن

مطلب سوم در شفعه گرفتن

مطلب چهارم در بيان توابع بيع كردن

فصل اول در حكم جماعتى كه حاكم شرع ايشان را از مال ايشان منع نموده باشد

قوم اول طفلان،

قوم دوم ديوانگان

قوم سوم سفيهان،

قوم چهارم بيمارانى كه در آن مرض فوت شوند،

قوم پنجم 4 جماعتى كه متاعى فروخته باشند،

قوم ششم جماعتى كه متاعى خريده باشند و قيمت آن را نداده باشند،

قوم هفتم غلامانى كه آقاهاى ايشان با ايشان قرار كرده باشند كه مبلغى معين بدهند و آزاد شوند،

قوم هشتم جماعتى كه از دين اسلام برگرديده باشند و پدران ايشان كافر بوده باشند،

قوم نهم جماعتى كه مال خود را جهت دينى پيش كسى گرو كرده باشند،

قوم دهم مفلسانى كه مالهاى ايشان از قرض قرضخواهان ناقص باشد،

فصل دوم در ضامن شدن

اول متعهد مال شدن كه برذمه شخصى باشد

قسم دوم حواله

قسم سوم كفالت

فصل سوم در بيان صلح كردن

باب دهم در بيان اجاره دادن، و عاريت نمودن و احكام غصب كردن، و توابع آن

مطلب اول در اجاره دادن

فصل اول در شروط اجاره

فصل دوم در آنكه در چند موضع اجاره حرام است و در چند موضع مكروه، و در چند موضع جايز

فصل سوم در احكام اجاره كردن

مطلب دوم در بيان عاريت دادن و امانت نزد كسى سپردن

فصل اول در عاريت دادن

فصل دوم در امانت نزد كسى نهادن

مطلب سوم در بيان احكام غصب كردن و توابع آن

فصل اول در احكام غصب كردن

فصل دوم در بيان آنكه غاصب در چند موضع ضامن عين و منفعت است

فصل سوم در اسباب ضمان

مطلب چهارم در توابع اجاره و عاريت و غصب

فصل اول در مزارعه

فصل دوم در مساقات

فصل سوم در شريك شدن

فصل چهارم در مضاربه كردن

فصل پنجم در وكيل كردن كسى جهت تصرف در چيزى بالذات

موقف اول در شروط وكالت

موقف دوم در چيزهايى كه قابل نيابت نيست

موقف سوم در چيزهايى كه قابل نيابت هست

موقف چهارم در اقسام وكالت

فصل ششم در اسب دوانيدن و تير انداختن

فصل هفتم) در اقسام غلبه در تير انداختن

فصل هشتم در جعاله

فصل نهم در لقطه

و اين برسه قسم است

قسم اول انسان

قسم دوم حيوان

قسم سوم لقطه اموال

تتمه احكام لقطه چهار چيز است

تكمله بدان كه التقاط پنج قسم است

فصل دهم در احياى موات

فصل يازدهم در مشتركات

قسم اول راهها

قسم دوم مسجدها

قسم سوم موقوفات عامه

قسم چهارم معدنها و كانها

قسم پنجم آبها

باب يازدهم در نكاح كردن به دوام، و متعه، و تحليل، و ملك يمين

مقدمه در بيان فضيلت نكاح و اقسام آن

مطلب اول در بيان نكاح متعه

مطلب دوم در بيان نكاح كنيز

قسم اول عقد

قسم دوم مالك شدن كنيز

قسم سوم اباحه و تحليل است

مطلب سوم در نكاح دايمى و مقدمات و شروط آن

فصل اول در بيان مقدمات نكاح

فصل دوم در بيان شروط عقد نكاح دايمى

فصل سوم در جماعتى كه ولى عقدند

فصل چهارم در بيان ذكر جماعتى از زنان كه برمردان حراماند

قسم اول جماعتى كه ايشان را مطلقا نمىتوان خواست،

صنف اول جماعتى از زناناند كه بهواسطه خويشى صحيح حرامند، كه هرگز حلال نمىشوند،

صنف دوم جماعتى از زناناند كه حرام شدن ايشان عارض شده و بهسبب آن نكاح ايشان اصلا جايز نيست

قسم دوم جماعتى از زنان كه حرام مؤبد نيستند بلكه بهواسطه مانعى حرام شدهاند،

فصل پنجم در اقسام دخول كردن

فصل ششم آنچه بر عقد كردن به زن و تمكين دادن زن شوهر را بردخول مترتب مىشود

اما سى و يك امر واجب

و اما بيست امر حرام

و اما آن دو امر سنت

و اما آن پنجاه و چهار امر باقى

تتمه بدان كه جميع اين احكامىكه مذكور شد قبل و دبر در آنها شريكند الا در پنج موضع كه حكم مخصوص قبل است

تكمله بدانكه شش حكم از خواص بكارت است

تتمه عادت مجتهدين اماميه اين است كه در كتاب نكاح خصايص حضرت رسالت پناه

فصل هفتم در بيان صداق

فصل هشتم در بيان آنكه به دخول كردن مهر مسمى واجب مىشود

فصل نهم در بيان آنكه در چند موضع نكاح فسخ مىشود

فصل دهم در بيان آنكه در چند موضع مهرالمثل لازم است

فصل يازدهم در بيان آنكه در چند موضع است كه زن را مهر نيست

فصل دوازدهم در بيان آنكه در چند موضع نصف مهر لازم است

فصل سيزدهم در بيان اختلاف ميانه زن و شوهر

خاتمه در بيان آنچه تعلق به نكاح دارد

فصل اول در بيان شب خوابيدن پيش زنان

فصل دوم در بيان رنجشى كه ميان شوهر و زن بهم رسد

فصل سوم در بيان لاحق گردانيدن اولاد به پدر

فصل چهارم در بيان احكام ولادت فرزند

فصل پنجم در بيان شير دادن طفل و محافظت كردن او و دايه گرفتن به جهت او

فصل ششم در بيان نفقه و كسوت دادن

سبب اول خويشى،

سبب دوم زن بودن،

سبب سوم مالك بودن،

باب دوازدهم در بيان طلاق دادن زنان، و عده نگاهداشتن ايشان و خلع و مبارات، و ايلا و ظهار و لعان با ايشان

مطلب اول در طلاق دادن

فصل اول اقسام طلاق دادن

قسم اول طلاق واجب 1

قسم دوم طلاق حرام

قسم سوم طلاق مكروه

قسم چهارم طلاق سنت

قسم اول طلاق باين،

قسم دوم رجعى،

فصل دوم در بيان شروط طلاق

فصل سوم در بيان رجوع كردن شوهر بعد از طلاق

قسم اول قولى

قسم دوم فعلى

فصل چهارم در بيان عده داشتن زنان

قسم اول جماعتى از زنان كه عده ايشان سه مرتبه از حيض پاك شدن است

قسم دوم جماعتى از زنان كه سه ماه عده ايشان است

قسم سوم جماعتى از زنان كه عده ايشان دو مرتبه از حيض پاك شدن است

قسم چهارم جماعتى از زنان كه عده ايشان چهل و پنج روز است

قسم پنجم جماعتى از زنان كه عده ايشان نه ماه است

قسم ششم جماعتى از زنان كه عده ايشان به زاييدنشان منقضى مىشود

قسم هفتم جماعتى از زنان كه عده ايشان چهار ماه و ده روز است

قسم هشتم كنيزانى كه شوهران ايشان مرده باشند

قسم نهم جماعتى از زنان كه حامله باشند و شوهران ايشان مرده باشند

قسم دهم زنانىاند كه شوهران ايشان گم شده باشند

مطلب دوم در بيان خلع و مبارات كردن

مطلب سوم در بيان ظهار و ايلا كردن با زن خود

فصل اول اقسام ظهار كردن و شروط آن

فصل دوم در ايلا كردن

مطلب چهارم در لعان

فصل اول در چيزهايى كه سبب لعان مىشود

فصل دوم در كيفيت لعان كردن و شروط آن

فصل سوم در آنچه تعلق به لعان كردن دارد

باب سيزدهم در شكار كردن

فصل اول در اقسام شكار

فصل دوم در شروط شكار كردن

فصل سوم در احكام شكار كردن

باب چهاردهم در ذبح كردن حيوانات و حلال و حرام حيوانات و غير آن

فصل اول در اقسام ذبح

فصل دوم در بيان آنچه به ذبح نمودن تعلق دارد

فصل سوم در بيان حلال و حرام و مكروه بودن حيوانات

فصل چهارم در بيان آنچه از حيوانات و غير آنها حرام است و مكروه

باب پانزدهم در بيان آداب طعام خوردن آب نوشيدن و رخت پوشيدن

مطلب اول در بيان طعام خوردن و اقسام آن

مطلب دوم در بيان منافع طعامها و ميوهها

مطلب سوم در آداب آب نوشيدن

مطلب چهارم در آداب رخت پوشيدن

فصل اول در اقسام رخت پوشيدن

قسم اول رخت پوشيدن واجب

قسم دوم رخت پوشيدن سنت

قسم سوم رخت پوشيدن حرام

قسم چهارم رخت پوشيدن مكروه

قسم پنجم رخت پوشيدن مباح

فصل دوم آنچه به رخت پوشيدن متعلق است

باب شانزدهم در قضا پرسيدن و آداب آن

مطلب اول در اقسام قضا و صفات قاضى

فصل اول در اقسام قضا پرسيدن

قسم اول قضا پرسيدن عام

قسم دوم قضا پرسيدن خاص

فصل دوم در صفات قاضى

فصل سوم در آنچه تعلق به قضا پرسيدن دارد

مطلب دوم در بيان تحقيق نمودن دعوى و جواب گفتن و كيفيت حكم حاكم

فصل اول در تحقيق نمودن دعوى

فصل دوم در آنچه سبب حكم حاكم مىشود

فصل سوم در كيفيت حكم كردن حاكم

فصل چهارم در بيان قسمت كردن ميانه شريكان

مطلب سوم در شهادت، يعنى گواهى دادن

فصل اول در واجب بودن شهادت و شروط آن

شرط اول آنكه بالغ باشد

شرط دوم آنكه عاقل باشد

شرط سوم آنكه مسلمان باشد

شرط چهارم آنكه مؤمن باشد

شرط پنجم آنكه عادل باشد

و عدالت گواهان به سه چيز ثابت مىشود

شرط ششم آنكه حلالزاده باشد

شرط هفتم آنكه در گواهى دادن متهم نباشد

شرط هشتم آنكه ميانه ايشان عداوت دنيوى نباشد

شرط نهم آنكه گواهان بسيار سهو نكنند 1

شرط دهم آنكه در حقوق الناس به سر خود گواهى ندهند

شرط يازدهم آنكه گواهى را به لفظ بگويند با قدرت 2

فصل دوم در آنچه سبب گواه شدن مىشود

فصل سوم در بيان تفصيل حقوقى كه به گواهان عادل ثابت مىشوند

قسم اول آنكه به گواهى چهار مرد عادل ثابت مىشود،

قسم دوم آنكه به گواهى چهار مرد عادل يا سه مرد و دو زن ثابت مىشود،

قسم سوم آنكه به گواهى چهار مرد عادل يا دو مرد و چهار زن ثابت مىشود،

قسم چهارم آنكه به گواهى دو مرد عادل ثابت مىشود،

قسم پنجم آنكه به گواهى دو مرد عادل يا يك مرد و دو زن يا يك مرد با قسم ثابت مىشود،

قسم ششم آنكه به گواهى مردان تنها و زنان تنها و با اجتماع هردو ثابت مىشود،

قسم هفتم آنكه به گواهى پنجاه كس ثابت مىشود 2

قسم هشتم آنكه به گواهى يك كس ثابت مىشود

قسم نهم آنكه به قسم تنها ثابت مىشود

فصل چهارم در بيان تفصيل حقوقى كه به شياع ثابت مىشوند

فصل پنجم در تفصيل حقوقى كه به گواهى دادن گواهان عادل بر گواهى گواهان ثابت مىشود

باب هفدهم در اقرار كردن و وصيت نمودن و در آن دو مطلب است

مطلب اول در اقرار كردن

فصل اول در اقرار به حق كردن

فصل دوم در اقرار كردن به خويش بودن

فصل سوم در احكام اقرار كردن

فصل چهارم در منافى اقرار

قسم اول مقبول

قسم دوم مردود

مطلب دوم در وصيت نمودن

فصل اول در وصيت كردن به مال و شروط آن

فصل دوم در اقسام وصيت كردن و احكام مطلق وصيت

فصل سوم در بيان وصى ساختن،

باب هجدهم در قسمت كردن تركه و ميراث

مطلب اول در بيان آنچه سبب ميراث بردن مىشود

وجه اول خويش بودن

قسم اول دو قومند كه با يكديگر ميراث مىبرند

قسم دوم نيز دو قومند

قسم سوم نيز دو قومند

وجه دوم كه سبب ميراث بردن مىشود

وجه سوم ولاى آزادى

وجه چهارم ولاى ضامن جريره

وجه پنجم 2 ولاى كسىكه كافرى را مسلمان كرده باشد

وجه ششم ولاى مستحقين 4 زكات

وجه هفتم ولاى امامت

مطلب دوم در بيان آنچه فى الجمله ميراث خوار را از ميراث بردن مانع مىشود

مطلب سوم در بيان تفصيل صاحبان فروض و قرابت و سهام ايشان

فصل اول در تفصيل صاحبان فرض و قرابت

قسم اول جماعتى كه به فرض تنها ميراث مىبرند

قسم دوم جماعتى كه گاهى به فرض و گاهى به قرابت ميراث مىبرند

قسم سوم جماعتى كه به قرابت تنها ميراث مىبرند

فصل دوم در بيان 1 تفصيل سهام مفروضه و صاحبان فروض

قسم اول نصف

قسم دوم ربع

قسم سوم ثمن

قسم چهارم ثلث

قسم پنجم ثلثان

قسم ششم سدس

مطلب چهارم در قواعد حسابى كه در قسمت تركه احتياج به آنها مىشود

فصلاول در بيان نسبتهايى كه ميان سهام ورثه و عدد رؤس ايشان بهم مىرسد

قسم اول تماثل

قسم دوم تداخل

قسم سوم توافق

قسم چهارم تباين

فصل دوم در بيان كسورى كه در فريضه باشند و مخارج مشتركه آنها

مطلب پنجم در بيان دانستن نصيب هروارثى از تركه به علم حساب

طريق اول در ميانه ورثه صاحب فرضى نباشد و همه در يك مرتبه باشند

قسم اول آنكه تركه به قدر سهام ورثه باشد،

قسم دوم آنكه تركه زياده باشد بر سهام مفروضه صاحبان فروض،

قسم سوم آنكه تركه از سهام صاحبان فروض ناقص باشد،

طريق دوم آنكه سهام هروارثى را از فريضه نسبت دهند

طريق سوم آنكه تركه را برفريضه قسمت نمايند

طريق چهارم مستعمل ميانه دو فريضه

قسم اول آنكه در تركه كسر نباشد

دوم آنكه در تركه كسر باشد،

طريق پنجم مناسخات

قسم اول آنكه وارث و استحقاق واحد باشد،

قسم دوم آنكه وارث و استحقاق مختلف باشد يا يكى از آنها،

مطلب ششم لواحق ميراث

فصل اول در ميراث جماعتى كه به يك دفعه در دريا غرق شوند يا ديوارى بر سر ايشان افتد

فصل دوم در ميراث خنثى

فصل سوم در بيان ميراث كسى كه هيچ يك از فرج ذكر و انثى نداشته باشد،

فصل چهارم در بيان ميراث مجوس

باب نوزدهم در بيان حدودى 1 كه جهت دزدى و زنا و لواطه و سحق و غير آن در شرع مقرر است و تعزيرهايى كه اهل شرع جهت بعضى از گناهان قرار دادهاند

مطلب اول در بيان اقسام حدود

فصل اول در بيان قسم اول از اقسام حدود

فصل دوم در بيان قسم دوم از اقسام حدود

فصل سوم در بيان هشت قسم از اقسام حدود

و اقسام حد زنا هشت است

قسم اول رجم كردن،

قسم دوم جمع ميانه حد تازيانه زدن و سنگسار كردن،

قسم سوم صد تازيانه است،

قسم چهارم صد تازيانه و تراشيدن موى سر و از شهر بيرون كردن است،

قسم پنجم پنجاه تازيانه است،

قسم ششم هفتاد و پنج تازيانه است كه سه ربع حد است،

قسم هفتم ضغث است

قسم هشتم حد با زيادتى تعزير،

فصل چهارم در بيان قسم يازدهم از چهارده قسم حدود

فصل پنجم قسم دوازدهم از اقسام حدود

فصل ششم در بيان قسم سيزدهم و چهاردهم اقسام حدود

مطلب دوم در آنچه تعلق به حدود دارد

فصل اول در آنچه حدود به آن ثابت مىشود

فصل دوم در آنچه تعلق به حدود دارد

مطلب سوم در بيان تعزير كردن

باب بيستم در بيان خونبهاى قتل آدمى و خونبهاى زخمى كه بر آدمىمىزنند و خونبهاى قطع اعضاى او و خونبهاى سگ شكارى و سگ گله و سگى گه محافظت باغ يا زراعت كند

مطلب اول در بيان آنچه موجب كشتن است

فصل اول در اقسام كشتن

فصل دوم در بيان احكام قتل عمد و جراحتى كه كسى بركسى زند

فصل اول در بيان مواضعى كه قصاص در آنها لازم است

فصل دوم در بيان شروط قصاص كردن

فصل سوم در بيان آنچه قصاص به سبب آن لازم مىشود

فصل چهارم در احكام قصاص و استيفاى آن

فصل پنجم در قصاص اعضاى آدمى

مطلب دوم در بيان خونبهاى آدمى

فصل اول در بيان آنچه موجب خونبها مىشود

فصل دوم در بيان خونبهاى اعضاى آدمى

قسم اول آنچه سبب نصف خونبها مىشود

قسم دوم آنكه موجب خونبها و دو ثلث خونبهاست

قسم سوم آنچه دو خونبها در آن بايد داد

قسم چهارم آنچه موجب خونبها و زيادتى ارش است

قسم پنجم آنچه سبب دو ثلث خونبها مىشود

قسم ششم آنچه موجب ثلث خونبهاست

قسم هفتم آنكه موجب ربع خونبها مىشود

قسم هشتم آنكه موجب خمس خونبها مىشود

قسم نهم آنكه سه خمس خونبها در آن لازم است

قسم دهم آنچه در آن دو خمس خونبها لازم است

قسم يازدهم آنچه در آن چهار خمس خونبها لازم است

قسم دوازدهم آنكه موجب سدس خونبهاست

قسم سيزدهم آنچه موجب عشر خونبهاست

قسم چهاردهم آنچه در آن نصف عشر خونبهاست

قسم پانزدهم آنچه در آن نصف نصف عشر خونبهاست

قسم شانزدهم آنچه در آن ثلث خونبهاى آن عضو لازم است

قسم هفدهم آنچه در آن دو ثلث خونبهاى آن عضو لازم است

قسم هجدهم آنچه در آن خمس خونبهاى هر عضوى لازم است

قسم نوزدهم آنچه در آن خونبهاى چهار خمس هرعضوى لازم است

قسم بيستم آنچه هشت يك خونبها در آن لازم است

قسم بيست و يكم آنچه در آن يك نفر شتر لازم است

قسم بيست و دوم آنچه در آن دو نفر شتر لازم است

قسم بيست و سوم آنچه در آن سه نفر شتر لازم است

قسم بيست و چهارم در انچه چهار نفر شتر در آن لازم است

قسم بيست و پنجم آنچه در آن پنج نفر شتر لازم است

قسم بيست و ششم آنچه در آن ده نفر شتر لازم است

قسم بيست و هفتم آنكه در آن سى و سه نفر شتر لازم است

قسم بيست و هشتم آنچه در آن سى و سه نفر شتر و زيادتى ارش لازم است

قسم بيست و نهم آنكه در خونبهاى آن قياس به همان عضو بايد كرد

قسم سىام آنچه در آن ده مثقال طلا لازم است

قسم سى و يكم آنچه در آن بيست مثقال طلا لازم است

قسم سى و دوم آنچه در آن چهل مثقال طلا لازم است

قسم سى و سوم آنچه در آن شصت مثقال طلا لازم است

قسم سى و چهارم آنچه در آن هشتاد مثقال طلا لازم است

مطلب سوم در بيان آنكه در چند موضع تمام خونبها گرفتن

مطلب چهارم در بيان مقدار خونبها و قتل عمد و خطا و شبيه به عمد

قسم اول خونبهاى مرد مسلمان و اگرچه طفل باشد

قسم دوم خونبهاى زن مسلمان

قسم سوم خونبهاى خنثى

قسم چهارم خونبهاى زنى كه حامله باشد

قسم پنجم خونبهاى مردان جهود

قسم ششم خونبهاى زنان جهود

قسم هفتم خونبهاى غلام

مطلب پنجم در بيان آنچه سبب ارش مىشود يعنى تفاوتى كه ميانه صحيح و غيرصحيح بودن عضو آدمى است

خاتمه در بيان كفاره قتل و تحقيق عاقله،

بحث اول در كفاره قتل

بحث دوم تحقيق عاقله

فهرست مطالب

١٠٠٠ ص

جامع عباسی – ط جامعه مدرسین - شيخ بهائی؛ ساوجی، نظام بن حسین - الصفحة ٩٤٧ - فصل چهارم در احكام قصاص و استيفاى آن

او را مى‌دهد. [١]

و اگر مردى زنى را بكشد مرد را به‌عوض زن مى‌كشند بعد از آنكه نصف خونبهاى او را به‌ورثه او دهند.

واگر بنده‌اى آزادى‌را بكشد آنگاه آزادشود [٢] قصاص‌لازم‌است، ودراين صورت ردّى نيست. و اگر جماعتى از بندگان آزادى را بكشند [٣] ولىّ مقتول مخيّر است كه همه را بكشد [٤] و زيادتى قيمت ايشان را از خونبهاى كشته شده به آقاهاى ايشان دهد.

و بنده را در عوض بنده قصاص لازم است. و آيا در بندگان تساوى [٥] در قيمت شرط است؟ مجتهدين را در آن خلاف است. و اگر بنده و آزادى آزادى را بكشند ولىّ مقتول هردو را مى‌كشد و نصف خونبهاى آزاد را به ورثه او مى‌دهد، و زيادتى قيمت غلام را از نصف خونبها به آقاى او مى‌دهد.

و سنّت است حاضر ساختن دو عادل در وقت استيفاى قصاص، و اعتبار آلت قصاص كه زهرآلوده نباشد خصوصاً در قصاص عضوى، پس اگر در اين حالت آلت قصاص زهرآلوده باشد ضامن است. و قصاص نمى‌توان كرد مگر به شمشير. و در وقت‌

______________________________
[١] يعنى نصف خون بهاى مقتول را به وارث او مى‌دهد. (يزدى)

[٢] و اگر آزاد نشود مى‌تواند او را قصاص كند و مى‌تواند استرقاق كند و آيا جايز است كه مولى‌اختياراً او را عتق كند پيش از استرقاق يا نه؟ محلّ خلاف است. (يزدى)

[٣] و اگر بنده را بكشند مولاى او مخيّر است در كشتن همه و زيادتى قيمت دادن يا استرقاق هريك به قدر جنايتش. (يزدى)

[٤] و مى‌تواند هر يك را به قدر جنايتش استرقاق كند، پس هرگاه ده بنده شريك شوند در كشتن و قيمت هيچ يك از عشر ديه زيادتر نباشد همه را استرقاق مى‌تواند كرد. (يزدى)

[٥] هرگاه بنده بنده را بكشد، اگر مالك ايشان يكى باشد مخيّر است ما بين عفو و قصاص، قيمت ايشان مساوى باشد يا مختلف، و اگر مالك متعدّد باشد جايز است قصاص و جايز است استرقاق قاتل، پس اگر در قيمت مساوى نباشند، اگر قيمت قاتل انقص باشد چيزى نيست و اگر ازيد باشد استرقاق مى‌كند مولاى مقتول به قدر قيمت مقتول و اگر بخواهد قصاص كند بعضى گفته‌اند: بايد ردّ زيادتى كند به مولاى قاتل و بعضى لازم نمى‌دانند ردّ زيادتى را و اين قول اقرب است. (يزدى)