شهر شده آن چيزها را پيدا كنيد، به علت عصيان، ذلت و خوارى بنى اسرائيل را احاطه كرده و بايد هميشه ذليل و حقير شوند، از طرف خداوند تعالى سزاوار غضب شدند. سزاوار شدن به غضب الهى به اين جهت است كه به دلايل و آيات خداوند تعالى كافر شدند و با آن كه مى‌دانستند قتل پيغمبران عملى ناحق است، باز آنها را به قتل رسانيدند و همچنين سبب ذلت آنها از اين جهت است كه به خداوند تعالى عصيان ورزيده و از اطاعت الهى خارج شدند. بنى اسرائيل (هميشه) از حدود و احكام الهى تجاوز كرده‌اند.
٦٢- در حقيقت آنهايى كه ظاهرا به قرآن ايمان آورده‌اند و آنهايى كه يهود و نصارى شده‌اند (به امت موسى يهود و به امت عيسى نصارى مى‌گويند) اشخاصى كه به ساير پيغمبران خدا را ستايش مى‌كنند اگر به راستى و از صميم قلب به خداوند تعالى و پيغمبران او و به روز قيامت ايمان بياورند (از جمله به محمد صلّى اللَّه عليه و آله، اگر چه ايمان به محمد صلّى اللَّه عليه و آله ضمن آيه بيان نشده، ولى ضمن ايمان آوردن به خداوند تعالى بيان شده، آيات ديگر قرآن هم به اين مطلب دلالت دارد) و عمل شايسته انجام دهند اجرشان نزد خداوند تعالى است، از عذاب روز قيامت براى آنها ترسى نيست و غمگين و محزون هم نمى‌شوند.
٦٣- به ياد آوريد بنى اسرائيل زمانى را كه به واسطه موسى از شما پيمان گرفتيم كه به توراة عمل كنيد (قبل از نزول تورات حضرت موسى از شما پيمان گرفتيم تا به توراة عمل كنيد. آنها هم قبول كردند) معهذا به توراة، عمل نكرديد، بالاى سر شما كوه طور را بلند كرديم تا خوف كرده به توراة عمل نمائيد و گفتيم به شما احكامى را كه در توراة به شما نازل شده است اخذ كنيد و مصمم و عازم شويد و البته به آن عمل كنيد احكام توراة را حفظ كرده و با هم مذاكره كنيد و درس آن را بخوانيد، به سبب عمل به احكام توراة از خداوند تعالى خوف كرده، اعمال قبيحه را ترك نمائيد.
٦٤- بعد از محكم نمودن عهد به عمل توراة از آن اعراض كرده به توراة عمل نكرديد و اگر فضل و رحمت خداوند تعالى به شما بنى اسرائيل نبود (همان طور كه بعد از شكستن عهد، خداوند تعالى توفيق داد تا به مقام توبه بر آمديد) البته در دنيا و آخرت از اشخاص زيانكار مى‌شديد.
٦٥- در حقيقت شما بنى اسرائيل احوال اشخاصى (پدران خود) را كه قبل از شما از حدود خود تجاوز كرده و به خداوند تعالى عاصى شده‌اند دانسته‌ايد، آنها احترام روز شنبه را نگه نداشته به خداوند تعالى عاصى شدند. گفتيم به آنها (گفتن الهى عبارت از اراده خداوند است) ميمون شويد در حالى كه از رحمت احديت مطرود و بر كنار شده‌ايد.
[شرح: اين قصه در زمان حضرت داود در مملكت شام اتفاق افتاد كنار دريا قريه‌اى بود كه مردم به صيد ماهى مشغول بودند روز شنبه براى بنى اسرائيل عيد مقرر شده بود و در آن روز جميع كارهاى دنيوى براى آنها حرام بود بايد منحصرا به عبادت خدا و اطاعت او مشغول شوند. شغل ساكنين قريه كه در كنار دريا بودند صيد ماهى بود چون روز شنبه از گرفتن ماهى ممنوع بودند. و روزهاى شنبه بيشتر از ساير روزها ماهى جمع مى‌شد از اين جهت مردم آنجا مكر و حيله كرده در اطراف دريا چاههايى كندند و از دريا راهى به آنجا باز نمودند روز مزبور كه ماهى به حد وفور مى‌آمد از همان راهها داخل چاهها مى‌شد و نمى‌توانست دوباره خارج شود مردم نيز روز يكشنبه آن ماهيها را صيد مى‌كردند مدتى به اين ترتيب گذشت آخر الامر احترام شنبه را به طور كلى نگه نداشته و به جاى عبادت و اطاعت حق تعالى به صيد ماهى مشغول شدند خداوند تعالى نيز به آنها عذاب نازل كرد و آنها را مسخ و به شكل ميمون نمود و مانند ميمون جز مكر و حيله عمل خيرى ديگر از آنها به ظهور نرسيد و به هيچ وجه لايق هدايت نبودند و بعد از سه روز همه هلاك گشتند.]
٦٦- مسخ شدن آن يهوديها را براى مردم آن زمان و زمانهاى بعد مايه عبرت قرار داديم مسخ شدن آنها را براى اشخاص متقى موعظه قرار داديم، تا ببينند خداوند تعالى چگونه به قدرت خود انسان را به سبب ارتكاب اعمال قبيحه از صورت خود خارج و به صورت ميمون برمى‌گرداند تا به هيچ وجه قابل هدايت نباشد (كسى كه از حقيقت انسان خارج و غافل گرديد و هميشه متوسل به مكر و حيله شد، همانا به صورت ميمون مصور خواهد شد).
[توضيح: آيات آتى الذكر اشاره به قصه‌اى است كه در زمان حضرت موسى اتفاق افتاده و آن قصه به طور اختصار به شرح زير است:
در بين بنى اسرائيل شخصى بود ثروتمند و اولاد منحصر به فرد او پسرى بود و آن پسر عموزادگان زياد داشت عموزادگان به طمع مال و دولت و تصاحب ارث پسر را به قتل رساندند بعد آن قاتلين بنى اسرائيل را متهم كردند و طلب خون بها نمودند اين قضيه به استحضار حضرت موسى رسيده امر به آن بزرگوار مشتبه گرديد.
شخص ديگرى نيز از بنى اسرائيل از مال دنيا فقط يك گوساله داشت و منحصرا يك پسر داشت وقتى كه اجل آن شخص نزديك شد و آثار موت را تشخيص داد همان گوساله را برداشته به كنار جنگل رفته گفت الهى اين گوساله را به تو امانت مى‌دهم براى فرزند صغيرم نگهدار گوساله را به جنگل رها كرده و بعد از مدت كمى وفات يافت آن گوساله در همان بيشه ماند و نشو و نما كرد تا گاو خوش منظرى گرديد آن پسر هم به حد بلوغ رسيد ولى در نهايت فقر و عسرت روزگار مى‌گذرانيد از صحرا هيزم آورده مى‌فروخت و وجه آن را سه قسمت مى‌كرد يك حصه به مادر حصه دوم را صدقه مى‌داد و حصه ديگرى را خود مصرف مى‌كرد روزى مادرش به او گفت فرزند پدر تو گوساله‌اى در جنگل به امانت خداوند تعالى سپرده است برو آن را جستجو كن همان جوان به جنگل آمده گوساله امانتى را ديد كه گاوى بى‌نهايت خوب شده است تا آن وقت گاو براى احدى رام نمى‌شد همين كه آن جوان به طرف او رفت گاو بر او رام شد او را به منزل خود آورد آن وقت حادثه مقتول شدن پسر شخص ثروتمند اتفاق افتاد مشيت و اراده احديت بر اين بود كه آن شخص را زنده كند تا قاتلين خود را نشان دهد ضمنا براى منكرين قيامت علامتى شود و براى صاحب گاو هم منفعتى برسد از اين جهت خداوند تعالى به موسى امر كرد بايد عمو زادگان مقتول گاوى ذبح كنند و از اجزاى آن به ميت بزنند تا مقتول زنده شده قاتل خود را نشان دهد گاوى كه به ذبح آن مأمور شدند اوصافش مخصوصا در گاو آن شخص فقير جمع بود و بعد از جستجوى زياد نزد آن پسر يافتند و به قيمت گزاف خريدارى كردند و بعد آن را ذبح نموده از اجزاء آن به ميت زدند ميت به اذن اللَّه زنده شد و قاتلين خود را كه عمو زادگانش بودند معرفى نمود بعد به حالت مرده برگشت حضرت موسى از شبهه درآمده آنها را به سزاى خود رسانيد چنانچه ضمن آيه فرمايد:] ٦٧- اى بنى اسرائيل زمانى را به خاطر بياوريد كه موسى به اشخاصى‌