شما خير و ضرر خداوند تعالى را رفع بكند. بلكه خداوند تعالى به احوال شما (عذر ظاهر و كفر و نفاق باطنى) عالم و خبردار است جزاى اعمالتان را به شما خواهد رسانيد.
١٢- عذر عدم خروج با رسول خدا به سوى مكه دروغ است بلكه شما چنان تصور كرديد كه پيغمبر ما محمد و مؤمنين از اين مسافرت (مكه) ديگر به مدينه به طرف اهل و عيال خود برنگشته نخواهد آمد بلكه جماعت قريش آنها را به قتل خواهند رسانيد از اين جهت با او خارج نشديد همين بدگمانى (هلاكت پيغمبر و مؤمنين) را شيطان (و نفس اماره) به قلوب شما زينت داد ليكن گمان بد كرديد، فاسد شده از اين جهت جزء هلاك شدگان شديد.
١٣- هر كه به خداوند تعالى و پيغمبر او ايمان نياورده وعده خداوند تعالى را تكذيب كند در حقيقت ما براى چنين كفارى مخصوصا آتش افروخته حاضر و مهيا كرده‌ايم.
١٤- سلطنت آسمانها و زمين مخصوص خداوند تعالى است هر كه را بخواهد (توبه كنندگان را) مى‌بخشد و هر كه را بخواهد (آنهايى كه توبه نمى‌كنند) عذاب مى‌كند خداوند تعالى به توبه كنندگان رحم كرده آنها را بخشنده است.
[توضيح: رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله بعد از مراجعت از حديبيه فتح خيبر را به اصحاب خود وعده فرمود همين كه به مدينه وارد شده عازم خيبر گشتند آن وقت تخلف كنندگان حديبيه به غنيمت خيبر يقين كرده نزد رسول خدا آمده و براى خارج شدن اذن طلبيدند در اين باره آيه شريفه زير نازل شد.] ١٥- (يا محمد) زمانى كه به طرف غنائم (غنائم خيبر) عازم گشتيد تا آن غنائم را اخذ كنيد آن وقت اشخاصى كه در (حديبيه) تخلف كرده بودند به شما مى‌گويند به ما هم اذن بدهيد تابع شده به خيبر برويم، اراده آنها از رفتن به غزوه خيبر اين است كه كلام (وعده) خداوند تعالى را كه به زبان پيغمبرش به مؤمنين وعده داده است (كه غنيمت خيبر مخصوص شماست) تغيير بدهند (رسول خدا فرمودند غنيمت خيبر را خداوند تعالى به اشخاصى كه در حديبيه حاضر بودند مخصوص كرده سايرين حقى از آن ندارند متخلفين حديبيه در آمدن خيبر سعى مى‌كردند بروند غنيمت ببرند تا سخن رسول خدا را تكذيب كنند چنان كه ضمن آيه شريفه فرمايد) بگو به آنها (يا محمد) ابدا تابع ما نشده با ما به خيبر خارج نشويد در اين باره به شما اذن نيست همان طور كه به شما گفته‌ام خداوند تعالى سابقا قبل از برگشتن به مدينه فرموده است كه غنيمت خيبر مخصوص آنهايى است كه در حديبيه حاضر بودند حصه و نصيبى از آنها براى سايرين نيست (ولى شما مى‌خواهيد وعده خداوند تعالى را تكذيب نمائيد) (يا محمد) اما منافقين البته خواهند گفت كه اين سخنان بهانه است بلكه شما براى غنيمت گرفتن ما حسد مى‌كنيد از اين جهت ما را از خارج شدن به سوى خيبر مانع مى‌شويد منافقين به سبب كمى فهم و فراست ممانعت خروج را حمل بر حسد مى‌كنند.
١٦- (يا محمد) به اعرابى كه از حديبيه تخلف كردند بگو بعد از اين (يعنى پس از رحلت رسول خدا) شما را به جنگ و جهاد قوم قوى و شجاعى دعوت مى‌كنند شما با آنها جنگ كرده آنها را به قتل مى‌رسانيد و يا آنها به مقام اطاعت آمده قبول اسلام كرده و يا جزيه مى‌دهند اگر فى الواقع و به راستى براى رفتن جهاد راغب هستيد آن وقت نفع رفتنتان بيشتر هم هست اگر آن وقت اطاعت كرده به جهاد برويد خداوند تعالى به شما اجر و ثواب نيكو مى‌دهد.
اگر رو گردان شده اعراض كرده اطاعت ننمائيد چنان كه قبل از اين در حديبيه اطاعت نكرديد آن وقت خداوند تعالى به عذاب دردناك شما را عذاب مى‌كند.
١٧- براى اشخاص كور و شل و مريض در ترك جهاد گناهى نيست زيرا عذر آنها ظاهر است و با آن معاذير جهاد كردن ممكن نيست.
هر كه به خداوند تعالى و پيغمبر او در امر جهاد و غير جهاد كمك كند خداوند تعالى او را در آخرت به چند باغات داخل مى‌سازد كه از زير درختان و قصور آنها نهرها جارى مى‌شود، و هر شخصى كه به امر و فرمان خداوند تعالى و پيغمبرش اطاعت نكرده روگردان شود خداوند تعالى او را به عذاب دردناك معذب مى‌نمايد.
١٨- (يا محمد) در حقيقت آن زمان كه مؤمنين در حديبيه زير درخت به تو بيعت كردند خداوند تعالى از آنها راضى شد (به موجب همين آيه شريفه به بيعت مزبور «بيعت الرضوان» گفته مى‌شود چنان كه قبلا ذكر شد) خداوند تعالى به صدق و اخلاص قلبى مؤمنين عالم شده (به سبب صلح در حديبيه) بر آنها تمكين و وقار نازل نموده در موقع مراجعت از مكه بلا تأخير بر آنها (فتح خيبر) را جزا داد.
١٩- و در خيبر براى مؤمنين غنائم بيشتر قرار داد كه به طور سهل آن غنائم را اخذ مى‌كنند خداوند تعالى به مخلوقات خود غالب است از روى حكمت براى شما غنيمت را قرار مى‌دهد.
٢٠- خداوند تعالى براى شما مؤمنين بعد از اينها غنائم زياد وعده‌