را حضور پادشاه بردند ديد كه پادشاه دقيانوس نيست قدرى قلبش آرام شد، بعد پادشاه از او احوال پرسيد به او اطمينان داد كه خوف نكند و بر او هيچ ضررى نخواهد بود آن شخص احوال را بيان نمود پادشاه تعجب كرده گفت تو در اين شهر خانه و مسكن داشتى؟ گفت بلى عيال و اولاد دارم پادشاه خود برخاست و با او به منزلش رفتند گفت منزل من در اين جايگاه بود اما اين منزل نيست تغيير يافته است، از آن منزل پير مردى بيرون آمد از او احوال پرسى كرد گفت بلى پدر بزرگ من به نام (تمليخا) با چند نفر در فلان تاريخ در زمان دقيانوس از اين شهر هجرت كردند بعد از آن از آنها علامتى ظاهر نشده است، از آن شخص پرسيدند اسم شما تمليخا است گفت بلى تمليخا مثل كسى كه تازه از خواب بيدار شود از چگونگى با خبر شد از رفقايش پرسيدند گفت در فلان غار هستند و فعلا منتظر من مى‌باشند پادشاه با اعيان و اشراف از شهر خارج شده گفت بايد رفت و آنها را زيارت كرد در بين راه تمليخا گفت اجازه دهيد جلوتر بروم آنها را از احوال با خبر سازم اجازه دادند تمليخا جلوتر رفته چگونگى را به رفقاى خود نقل نمود همه دانستند كه خداوند تعالى آنها را براى مردم علامتى قرار داده پادشاه با اعيان و اشراف آنها را زيارت كرده تعجب نمودند بعد از آن به پادشاه گفتند از تو توقع داريم كه از ما كنار شويد پادشاه و اطرافيان به كنار رفتند آنها مناجات نموده از خداوند تعالى درخواست رجوع به حال اول يعنى مرگ نمودند خداوند تعالى آنها را قبض روح كرده بعد از مدتى پادشاه از حال آنها مطلع شده حكم داد دهانه غار را چيده و مسجدى آنجا بنا نمود چنان كه خداوند تعالى ضمن آيات آتى الذكر تفصيل را بيان مى‌فرمايد:] ١٠- وقتى آن جوانان (از ترس دقيانوس) فرار كرده هجرت نمودند و به دخول غار مايل شدند دعا كرده، خداوند تعالى را خوانده گفتند، پروردگارا از نزد خودت فضل و رحمت خويش را شامل ما گردان، نصرت بده ما را از دشمنان محافظت فرماى در اين امرى كه از كفار فرار مى‌كنيم براى ما رشد و هدايت مهيا كن تا ارشاد شده از هدايت يافتگان باشيم (بعد از آن حركت كرده داخل غار شده آنجا جاى گرفتند).
١١- (يا محمد) بعد از دخول آن جوانان به غار به گوششان حجاب زده خواب را بر آنها مسلط ساختيم و گوشهاشان از شنيدن، سالهاى معدود باز ماند (يعنى آن قدر زياد نخوابيدند كه سال خوابشان به حساب نيايد) در خواب اعتبار نشنيدن گوش است ممكن است چشم شخص بخوابد ولى گوشش بشنود همين كه گوش از شنيدن باز ماند آن شخص كاملا خوابيده است).
١٢- بعد از چند سال خوابيدن، خواب را از آنها برطرف كرده و ايشان را بر انگيختيم تا با بيدار شدن آنها ما بدانيم (خداوند تعالى خود را در رديف خلق خود ذكر كرده و اين كلام را مى‌فرمايد) كه كدام گروه وقت خواب آنها را ضبط كرده نگاهدارنده‌تر است (چون اهل شهر در مدت خواب اصحاب كهف اختلاف داشتند از اين جهت خداوند تعالى اين كلام را مى‌فرمايد).
١٣- (يا محمد) ما خبرهاى (اصحاب كهف) را به حق و درستى بر تو حكايت مى‌كنيم، در حقيقت آنها چند نفر جوان بودند به پروردگار خود خداوند تعالى ايمان آوردند ما هم به آنها توفيق داده در ايمانشان استوار نموديم.
١٤- وقتى كه آنها جلوى پادشاه ظالمى (دقيانوس) ايستاده بودند و پادشاه آنها را به بت پرستى دعوت مى‌كرد ما به آنها قوت داده محكمشان نموديم، گفتند پروردگار ما تربيت دهنده آسمانها و زمين است، ما هرگز جز او خدايى نمى‌خوانيم، اگر غير از خداوند تعالى خداوند ديگرى خوانده به او عبادت كنيم آن وقت سخن افراط گفته‌ايم چگونه ممكن است از خداوند تعالى روگردان شده به معبودان ديگر ستايش كنيم.
١٥- (جوانان مى‌گويند) اهل اين شهر جماعت ما هستند كه غير از خداوند تعالى براى خود خدايان گرفته به خداوند تعالى شريك قرار داده‌اند، اگر عبادت كردن به بتها صحيح و درست است چرا براى بتها بت پرستان دليل آشكار نمى‌آورند تا اين كه به دليل معلوم شود كه ستايش بتها جايز است. (دليل آوردن براى بت‌پرستى امر محال است از آنها دليل خواستند تا عجزشان ثابت شود و بت‌پرستى را ترك كرده به خداوند يگانه ايمان بياورند) كيست ظالمتر از آن شخص كه به خداوند تعالى افتراء ببندد و به دروغ به او شريك قرار داده و بگويد كه با اين امر خداوند تعالى راضى است.
١٦- وقتى كه جوانان از شهر هجرت كرده و دورى جستند با يكديگر گفتند الحال از مردم و از بتهاى معبود غير خدا كنار و دور شديد بيائيد به اين غار داخل شويد تا خداوند تعالى را رحمت خود براى شما گشايش و توسعه ببخشد خداوند تعالى براى شما در اين هجرت كردن آسانى و منفعت فراهم مى‌كند (سخنان اصحاب كهف تمام شد بعد از اين خداوند تعالى پيغمبر خود را مخاطب قرار داده و قصه آنها را بيان مى‌فرمايد).
١٧- (يا محمد) اگر نزديكى غار آنها باشى خورشيد را هنگام طلوع مى‌بينى كه مايل شده از سمت راست غار آنها مى‌گذرد، و هنگام غروب نيز از جانب چپ به دور مى‌گردد از طلوع و غروب آفتاب هيچ وقت به بدن آنها حرارت آفتاب تأثير نمى‌كند، آن جوانان در غار وسيعى بودند خداوند تعالى ابدان آنان را در آنجا از حرارت آفتاب و گزند هر چيز موذى حفظ نمود. (يا محمد) احوال اصحاب كهف و اين شأن آنها دلايل و براهين خداوند تعالى است كه به توحيد و قدرت دلالت مى‌كند. هر كه را خداوند تعالى هدايت كند حقيقتا هدايت يافته اوست (چنان كه اصحاب كهف را هدايت فرمود) و هر كه را خداوند تعالى به سبب اعمال خبيثش در ضلالت بگذارد، ابدا از براى او دوست و كمك و ارشاد كننده‌اى به طرف حق نخواهى يافت تا او را ارشاد كرده و به طرف حق واصل كند.
١٨- (يا محمد) تو اگر به حال آنها مطلع شده و در خواب آنها را مى‌ديدى هر آينه از حالاتشان آنها را بيدار مى‌پنداشتى، ولى خوابيده بودند (از طرز خوابيدن و اين دست و آن دست حركت كردنشان چنان كه معلوم مى‌شد كه آنها در بيدارى دراز كشيده‌اند (يا