است تمام نوع بشر به اطراف جهنم وارد شده و به وضع عذاب آنجا مطلع مى‌شوند) (يا محمد) پروردگار تو خداوند تعالى بر خود واجب كرده كه شما را بدين كيفيت به جهنم وارد كند.
٧٢- بعد از آن اشخاص متقى را از آنجا نجات داده به طرف بهشت مى‌بريم ظالمين را در اطراف جهنم در حالى كه به زانو در آمده باشند باز گذاريم.
٧٣- (يا محمد) زمانى كه آيات واضحه ما (كه الفاظ آن به ترتيب نيكو بوده و معانى آن خالص و مقصودشان آشكار و معجزه بودنش ظاهر است) به مشركين خوانده شود (يعنى تو يا محمد خواندى) جهالى كه غير از حيات دنيا هيچ چيز نمى‌فهمند به اشخاص مؤمن گويند كدام يك از دو فرقه (ما منكرين آيات و شما قبول كنندگان آيات الهى) دنياشان آباد و منزل و مجلسشان خوب و بهتر است؟ هر كس كه دنيايش معمور بود به خداوند تعالى مقرب است.
٧٤- (بگو به مشركين يا محمد) به متاع دنيا و البسه خوب و صورتهاى خوش خود مغرور نباشند چه بسيار از امم گذشته را پيش از ايشان هلاك كرده‌ايم كه به مراتب از جهت مال دنيا و تداركات منزل و حسن صورت و لباس از اين كفار بهتر و نيكوتر بودند.
٧٥- بگو به مشركين (يا محمد) هر كه از خداوند تعالى كنار شود و در شرك و ضلالت باشد البته خداوند تعالى به او مدتى مهلت مى‌دهد و در طغيانش او را باقى مى‌گذارد.
مشركين سخنان هميشگى خود را گفته و به مفاخره مغرور شده از سخن خود بر نمى‌گردند تا وقتى كه عذاب موعود خداوند تعالى را كه به آن وعده داده شده‌اند ببينند يا عذاب دنيا را (كه مسلمين به آنها غالب شده آنها را ذليل كنند) و يا در روز قيامت داخل جهنم شده در عذاب مؤيد باشند آن وقت متنبه مى‌شوند. در برابر سخنان مشركين كه گفتند منزل و مجلس كدام يك از دو فرقه در دنيا بهتر است خداوند تعالى مى‌فرمايد البته روز قيامت مشركين خواهند دانست كه حال كدام يك از دو گروه از حيث منزل و مكان بدتر و از جهت قوت و لشكر ضعيف‌تر است آيا شما مؤمنين هستيد يا خودشان؟
٧٦- اشخاصى كه هدايت يافته و داخل ايمان شدند خداوند تعالى هدايت آنها را بيشتر افزوده در ايمان و يقينشان آنها را ثابت و برقرار مى‌كند، (يا محمد) اعمال نيكى كه هميشه پايدار است نزد پروردگار تو خداوند تعالى از جهت اجر و ثواب و بازگشت از چيزهايى كه كفار مفاخره مى‌كردند بهتر است عاقبت چيزهايى كه مشركين بدان فخر مى‌كنند فناست، اما عاقبت امر شما جنت هميشگى است.
[توضيح: (خباب بن الارت) مى‌گويد از مشركين مكه (از عاص بن وائل سهمى) طلبكار بودم وجه خود را طلب كردم گفت نمى‌دهم تا (به محمد) كافر شوى گفتم قسم به خداوند تعالى من نه در زندگى و نه در مرگ و نه در آن روزى كه تو زنده شده و به محشر وارد گردى (به محمد) كافر نمى‌شوم (عاص) گفت مگر بعد از مردن باز هم زنده خواهم شد؟ گفتم بلى گفت هر وقت من زنده شدم آنجا مال و اولاد خواهم داشت آنجا قرض تو را ادا مى‌كنم آن وقت آيه شريفه زير نازل شد. فرمايد:] ٧٧- (يا محمد) آيا ديدى آن شخص (عاص بن وائل) را كه به آيات ما كافر شد، قيامت را انكار نموده گفت اگر من باز هم زنده شده به محشر بيايم آنجا خداوند تعالى مال و اولاد خوب مى‌دهد آنجا قرض تو را مى‌دهم.
٧٨- آيا (عاص) به علم غيب خبردار شده خود را اهل بهشت ديده به خاطر جمعى چنين سخنى مى‌گويد، يا اين كه از خداوند تعالى نسبت به ادعاى خود عهد محكم گرفته، كه بايد در آخرت به او بهشت و مال و اولاد داده شود آيا كدام يك از اينها براى (عاص) مقرر شده است.
٧٩- چنين نيست كه آن كافر مى‌گويد، در تصور خود خطا كرده البته گفته‌هاى او را نوشته حفظ مى‌كنيم، به مدت عذابش طول داده براى (عاص بن وائل) عذاب را افزونتر مى‌كنيم به طورى كه قابل تصور نباشد.
٨٠- و به آنچه (عاص بن وائل مى‌گويد كه در قيامت مال و فرزند خواهم داشت) ما وارث مى‌شويم و مال و اولاد را از او بگيريم روز قيامت يكه و تنها به طرف ما مى‌آيد براى او چيزى نخواهد بود.
٨١- مشركين غير از خداوند تعالى معبودان ديگر براى خود گرفته‌اند تا براى ايشان مايه عزت شده روز قيامت به آنها كمك كرده شفاعت كنند، (مشركين چند دسته بودند بعضى منكر قيامت و برخى قائل به قيامت بودند (عاص بن وائل) از منكرين قيامت بود اين آيه در تحذير كسانى است كه به قيامت معتقد هستند ولى مشركند).
٨٢- چنين نيست كه مشركين گمان مى‌كنند كه معبودان غير خدا از براى آنها مايه عزت شده شفاعت خواهند كرد) بلكه روز قيامت معبودان به آنها كافر شده عبادات آنها را انكار مى‌كنند، معبودان براى مشركين به جاى عزت به آنها ضد شده آنها را تكذيب و لعنت مى‌كنند.
٨٣- (يا محمد) آيا نمى‌بينى اين كه ما شيطانها را به كفار به سبب اعمالشان مسلط كرده‌ايم آنها را تحريص و ترغيب مى‌كنند تا به‌