٢٠- (يا محمد البته از تعجيل در هر امرى اعراض كن، تأنى و آرامى را در مباشرت امور شعار خود قرار بده. عجول تنها رسول ما نيست بلكه شما نوع بشر تماما عجول بوده دنيا را كه مقدم بر آخرت است دوست داشته آخرت را ترك مى‌كنيد.
٢١- (يا محمد البته از تعجيل در هر امرى اعراض كن، تأنى و آرامى را در مباشرت امور شعار خود قرار بده. عجول تنها رسول ما نيست بلكه شما نوع بشر تماما عجول بوده دنيا را كه مقدم بر آخرت است دوست داشته آخرت را ترك مى‌كنيد.
٢٢- و حال آن كه روز قيامت چهره نوع بشر دو قسم مى‌شود، يك قسم آن تر و تازه و خوب و نورانى مى‌شود (چهره مؤمنين).
٢٣- صاحبان اين چهره تماشاى خود را به عظمت و جبروت و قدرت و قهاريت و سلطنت و ملكوت پروردگارشان منحصر كرده از نعمتهاى ديگر غافل مى‌شوند.
٢٤- رخسار گروه دوم آنهايى هستند كه روز قيامت آثار نعمت از آنها محو شده به شدت سياه گشته علائم غم و حزن از چهره‌شان ظاهر و هويدا مى‌شود (چهره عاصيان).
٢٥- صاحبان اين چهره به وقوع حادثه ناگوار كمر شكنى يقين مى‌كنند.
٢٦- هرگز؛ نمى‌توان دنيا را بر آخرت اختيار كرد ناچار موت شما را درك كرده دنيا از شما منقطع خواهد شد از مال و متاع دنيا هر قدر كه در حيات خودتان به ابناء ملت صرف كرده دستگير آنها شديد همان به شما ثمربخش است غير آن هيچ چيز به شما فايده و ثمر نمى‌دهد اما وقتى كه موت انسان نزديك شده روح به استخوانهاى گردنش (گلو) رسيد آن وقت حضار پيش او (پدر و مادر و فرزند و اقرباء ديگر) براى او چاره جويى كرده به هم مى‌گويند چه كنيم؟
٢٧- آيا طبيب يا غير طبيبى هست كه به اين شفا دهد و از مرگ نگهدارد.
٢٨- شخص محتضر خود يقين مى‌كند كه آن حالت، زمان دورى از مال دنيا و فرزند است كه دوست مى‌داشت براى تأخير انداختن موت نه خودش و نه اقرباء نمى‌توانند چاره پيدا كنند.
٢٩- شدت موت با شدائد خروج از دنيا توأم شده قبل از رفتن از دنيا به او عذاب مى‌شود.
٣٠- (يا محمد) در آن روز (روز خروج از دنيا) بازگشت تمام مردم به طرف خداوند تعالى بوده تمامى آنها را به طرف حكم او مى‌برند.
٣١- سبب اين عذابها و جان دادن سخت از آن است كه پيغمبر اعزامى و قرآن را تصديق نكرد و نماز (ستون دين) را به جاى نياورد.
٣٢- بلكه قرآن را تكذيب نموده از ايمان آوردن و تصديق نمودن اعراض نمود.
٣٣- بعد از اعراض از حق، به مال دنيا اعتماد كرده خرامان نزد اهل و عيال خود رفته به عيش و عشرت مشغول مى‌شود.
٣٤- اى منكر حق كه از حق اعراض مى‌كنى عذاب فقط سزاوار تو بود و باز سزاوار تو همان عذاب است.
٣٥- بعد از آن، باز عذاب فقط سزاوار تو است همچنين سزاوار تو عذاب است (براى قطعى و يقين بودن عذاب آيه شريفه را مكرر فرمود).
٣٦- آيا انسان چنان گمان مى‌كند كه مهمل گذاشته شده درباره او، امر و نهى نشده دوباره حيات پيدا نكرده جزاى اعمالى كه در دنيا نموده به او داده نخواهد شد؟.
٣٧- آيا اصل انسان از قطره منى ريخته شده به رحم مادر نيست.
٣٨- پس از آن، نطفه خون شده و از آن خون، خداوند تعالى به صورت زيبا انسان كامل الاعضاء مى‌آفريند (اين اصل شماست خداوندى كه براى خلق انسان از شيئى ناچيز قادر باشد يقينا براى خلق دوباره و حيات مجدد انسان هم قادر مى‌شود.)
٣٩- خداوند تعالى به قدرت كامله خود از انسان دو صنف مذكر و مؤنث قرار داد تا اين كه امور دنيايشان تمام شود.
٤٠- آيا اين خداوند مقتدر براى دوباره حيات دادن اموات قادر نيست؟.
(خداوندى كه در اول امر قادر به ايجاد باشد در آخر امر نيز به ايجاد قادر خواهد بود. رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله همين كه آيه آخر را قرائت نمود فرمود: سبحانك بلى الها از هر عيب و نقص پاك و منزهى براى دوباره حيات دادن اموات البته قادرى ... ما هم عرض مى‌كنيم الهى تو نوع بشر را از عدم به وجود آوردى و بعد از آن كه در دنيا او را صاحب عقل و شعور ساختى قادر و توانايى كه قلوب و نفوسى را كه به جهل و نادانى مرده‌اند به نور علم و معارف حيات دوباره بدهى.)
٧٦ سوره انسان‌
در مدينه نازل شده است به نام خداى بخشنده مهربان‌
١- براى انسان (نوع بشر) پيش از آن كه موجود گردد زمان ممتدى گذشته كه آنها در آن زمان در صلب پدران نطفه بوده و چيز قابل ذكر نشده است از آن حالت انسان را به وجود آورده به صورت زيبا آراسته كرده‌ايم.
٢- (يا محمد) ما انسان را از نطفه ممزوج پدر و مادر خلق كرده به امور دنيا و آخرت مبتلا مى‌كنيم و در اين ابتلا انسان را صاحب گوش شنوا و چشم بينا قرار داديم.
٣- علاوه از آن كه انسان را صاحب گوش شنوا و چشم بينا قرار داديم نور (عقل) شريفى به او عطا كرده‌ايم كه در حقيقت به سبب آن (عقل) راه حق و باطل را براى او بيان كرده به راه خير و شر او را هدايت كرديم بعد از هدايت به اختيار خود يا شاكر موحد و يا كافر مشرك خواهد شد.
٤- در حقيقت ما براى كافران غل و زنجيرها و آتش سوزان مهيا ساخته‌ايم.
[توضيح: علامه زمخشرى در كشاف و شيخ طبرسى در مجمع البيان و فاضل علاء الدين صوفى خازن در لباب التأويل و عبد اللَّه بن محمود نسفى در مدارك التنزيل و غير از آنها ساير اهل تفسير از ابن عباس روايت كرده‌اند- حسن و حسين در طفوليت مريض شدند رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله با چند نفر از اصحاب به عيادت آنها تشريف فرما شدند بعد از رسيدگى و احوالپرسى فرمودند (يا على) براى شفاى فرزندان خود اگر نذر كنى بهتر است، على و فاطمه همچنين كنيزشان فضه نذر كردند بعد از آن كه خداوند تعالى حسن و حسين را شفا دهد سه روز روزه بگيرند پس از اين كه خداوند تعالى به آنها لباس عافيت پوشانيد به نذرشان وفا كرده شروع به روزه گرفتن نمودند ليكن براى افطار چيزى نداشتند (على) عليه السّلام از شمعون نام اهل خيبر كه يهودى بود سه (صاع) جو قرض گرفت عليا مخدره فاطمه زهرا يك صاع از جو را به يد مكرمه خود در آسياب آرد نمود براى افطار پنج قرص نان طبخ نموده حاضر كرد موقع افطار نانها را سر سفره گذاشته در همان حال سائلى صدا كرد (السلام عليكم يا اهل بيت محمد) از فقراى مسلمين يك نفر فقير هستم مرا اطعام كنيد خداوند تعالى به شما از مائده‌هاى بهشتى اطعام نمايد (على- فاطمه- حسن و حسين و فضه) هر پنج نفر طعام خود را به فقير داده غير از آب چيزى نچشيدند به همان حالت شب را صبح نموده روز گرفته صاع دوم جو را فاطمه زهرا قرص نان درست كرده موقع افطار سر سفره آوردند قبل از دراز كردن دست به سوى طعام از در يك نفر سلام كرده گفت از يتيمان مسلمانها يك نفر يتيم به من اطعام كنيد هر پنج نفر طعام خود را به وى دادند و به آب تنها افطار نمودند فردا نيز بنا به عهد و نذر به همان حال، روزه نذر را گرفتند صاع سوم جو را فاطمه شبيه مريم آرد نموده پنج قرص نان درست كرد موقع افطار يك نفر از در صدا زده گفت (يا اهل بيت‌