١٥٨- اگر موقع رفتن به جهاد مرگ شما را دريابد، و يا در جهاد مقتول شويد البته در آخرت به سوى خداوند تعالى محشور خواهيد شد، و او جزاى اعمال را به شما خواهد رسانيد.
١٥٩- يا محمد! به سبب رحمت و توفيق احديت كه شامل تو شده به فراريان جنگ احد، حسن خلق نشان دادى و از عصيان به تو و تفرقه آنها گذشت نمودى. به آنها هيچ غيظ و غضب نكردى، يا محمد! اگر تندخو و سخت دل بودى اصحاب از اطراف تو پراكنده شده، احدى باقى نمى‌ماند. (حسن خلق تو نگهدارنده آنها است) (با آن كه حسن خلق، رسول اكرم را تأييد و تصديق مى‌فرمايد، باز در مقام تأكيد فرموده، تا آيندگان درس عبرت گيرند) يا محمد! فراريان جنگ احد را ببخش، از آنها در گذر و از براى آنها از خداوند تعالى طلب مغفرت بكن، و با آنها در امر جنگ و غير جنگ مشورت نموده، از آراء آنها منتفع بشو، و بعد از شورا كه رأى به يك طرف قرار گرفت و به اكثريت آراء آن را اختيار كردى، موقعى كه به عمل عازم شدى، آن وقت به خداوند تعالى توكل كرده، اقدام بكن. زيرا به باطن امور خداوند تعالى عالم است. در حقيقت خداوند تعالى اشخاصى را كه توكل بكنند، دوست مى‌دارد.
١٦٠- اگر خداوند تعالى به شما كمك كند (چنان كه در جنگ بدر كرد) هيچ كس نمى‌تواند به شما غلبه پيدا كند، و اگر كمك را ترك كند، كيست كه بتواند به شما كمك كند. مؤمنين بايد در امور خود به خداوند تعالى توكل كنند.
[توضيح: تير اندازان مراقب شكاف كوه احد وقتى كه پست خود را ترك نمودند گفتند براى اخذ غنيمت برويم ممكن است كه رسول خدا مقرر فرمايد كه هر كس هر چه اخذ كرده مال او باشد به اين تمنا از كوه به طرف غنيمت روانه شدند بعد از شكست قشون اسلام رسول اكرم از آنها علت خروج از شكاف را سؤال فرمود جواب دادند كه چند نفر از ما آنجا باقى ماندند و گمان كرديم كه آنها براى مقابله دشمن كفايت مى‌كنند رسول اكرم فرمود اين طور نيست بلكه شما خيال كرديد ما غنيمت را برداشته و به شما سهم نمى‌دهيم هيچ وقت چنين عملى شايسته و سزاوار رسول خدا نيست آن وقت آيه شريفه زير نازل شد.] ١٦١- براى هيچ پيغمبرى شايسته نيست كه غنائم را پنهان كرده، به جهاد كنندگان قسمت نكند، هر كس از غنائم جنگى چيزى مخفى كند آن شخص در روز قيامت، در حالى كه چيز مخفى شده، از گردنش آويزان است، به محشر وارد مى‌شود (تمام اهل محشر او را مى‌بينند) و بعد از آن، به هر كس جزاى آن چه كسب نموده است، داده مى‌شود و به سبب رسيدن جزاى اعمال انجام شده به آنها ظلم نمى‌شود.
١٦٢- آيا اشخاصى كه به رضاى الهى تابع شده و هميشه رضاى احديت را طلب كنند (آنهايى كه در جنگ احد، به رسول اكرم تابع شده و ثابت قدم گشتند) با اشخاصى كه در جنگ و جهاد، قرين غضب و سخط الهى شوند، برابرند؟ (متخلفين جنگ احد) منزل اين قبيل اشخاص جهنم است، و چه جايگاه بدى است جهنم!
١٦٣- آنهايى كه به رضاى احديت تابع شده و يا نشده‌اند، نزد خداوند تعالى درجاتشان مختلف مى‌باشد نسبت به عمل هر كس با او رفتار خواهد شد. خداوند تعالى به هر چه كه عمل مى‌آوريد عالم و بينا است.
١٦٤- حقيقتا خداوند تعالى به مؤمنين از بابت اعزام پيغمبرى از خود ايشان منتى بزرگ گذاشته (بايد به اين نعمت شاكر شوند) آن پيغمبر (محمد صلّى اللَّه عليه و آله) آيات شريفه قرآن را به آنها خوانده و تعليم مى‌دهد تا آنها را از جهالت خلاص نمايد، و ايشان را از اعمال خبيث و كفر پاك و منزه قرار مى‌دهد. قرآن شريف و حكم قوانينى را كه به عقل شريف وضع نموده، به مردم تعليم مى‌دهد. اگر چه قبل از بعثت پيغمبر اكرم مردم به طور آشكار در ضلالت و گمراهى بودند، ولى حالا به وجود اين پيغمبر و كتاب ابدى او قرآن تماما هدايت يافته مى‌توانند از جهالت خلاص شوند (افسوس در اين زمان ما ملت مسلمان از آيات قرآن شريف و سخنان حكمت آميز نبى اكرم غافليم و به خواهش نفس تابع شده از زمان جاهليت بدتر گرفتار ضلالت شده‌ايم).
١٦٥- زمانى كه به شما مسلمين، در جنگ احد، از مشركين مصيبتى رسيد (در جنگ احد، هفتاد نفر از مسلمين شهيد شدند) در جنگ بدر، دو برابر آن را به مشركين رسانيده بودند (در جنگ بدر مسلمين از مشركين ٧٠ نفر كشته و ٧٠ نفر اسير گرفته بودند) باز از روى تعجب مى‌گوئيد چرا به ما كه اهل ايمانيم رنج رسيد؟ بگو يا محمد! آن مصيبت را شما از دست خود كشيديد كه نافرمانى كرديد (اولا رسول اكرم، براى خروج از مدينه حاضر نبود در مجلس شورا به رأى اكثريت، او را براى خروج وادار نموديد. ثانيا در شكاف كوه از شماها پنجاه نفر تيرانداز گذاشته بود و فرموده بود: ما غالب شويم يا مغلوب، از آنجا حركت نكنيد. ولى قسمتى از محافظين تا ديدند، مسلمين غالب شدند، به طمع غنيمت آنجا را تخليه و به مقام جنگ آمدند. اين دو امر، موجب شكست مسلمين شد) در حقيقت خداوند تعالى به هر چيز قادر مى‌باشد (شما را گاه غالب و گاه مغلوب مى‌سازد).
١٦٦- هر مصيبتى در جنگ احد، در موقع تلاقى دو جماعت (مؤمنين و مشركين) به شما مؤمنين رسيد، به اذن خداوند تعالى بود، و به سبب اعمالى بود كه از شما سر زد.
١٦٧- همچنين اين مصيبت به شما رسيد، تا اشخاص منافق معلوم گردند (هم چنان كه عبد اللَّه ابن ابى و اصحاب او نفاقشان را ظاهر نمودند) مؤمنين به منافقين گفتند: كه بيائيد در راه خداوند تعالى جهاد بكنيد؛ و يا اگر جنگ نكنيد، به سبب كثرت، دشمن را دفع‌