٧٢- بعد از اين سؤال و جواب حافظين جهنم به كفار مى‌گويند الحال از هر يك از درهاى جهنم طالبيد داخل شويد درها به روى شما باز است، اين را هم بدانيد كه در اين جهنم ابدى خواهيد بود آنهايى كه كبر و غرور كرده به خداوند تعالى ايمان نياورند منزلشان جهنم است چه جاى بدى است جهنم كه هميشه در عذاب خواهيد بود.
٧٣- (يا محمد) آنهايى را كه از پروردگارشان خوف كرده عمل صالح كنند روز قيامت فوج فوج به عزت و احترام به طرف جنت مى‌برند، و در حالى به بهشت مى‌رسند كه قبل از آنها درهاى بهشت به روى آنها باز و حاضر شده منتظر قدوم آنها مى‌شوند همين كه رسيدند حافظين بهشت آنها را پيشواز كرده اول به آنها سلام داده مى‌گويند چه اشخاص بزرگوار هستيد كه از خبائث گناه و معصيت پاك گشتيد، جنت جاى پاكان بوده خداوند تعالى اين مكان را براى شما مقدر نموده است بايد هميشه در جنت بمانيد شما را موت درك نخواهد كرد و از آنجا خارج نخواهيد شد.
٧٤- آن وقت اشخاص متقى از بشارت حافظين جنت شاد شده شروع به حمد و ثناى خداوند تعالى نموده مى‌گويند حمد بر خداوند تعالى كه به ما وعده جنت را كه در دنيا داده بود محقق گردانيد و به سرزمين بهشت (مانند وراثى كه سهم خود را تملك مى‌كنند) ما را صاحب و مالك قرار داد اختيار داريم تا هر جاى آن بخواهيم منزل گزينيم به سبب اعمال خيرمان در دنيا، خداوند تعالى اين كرامت را به ما عطا فرموده (بلى آن روز) پاداش نيكوكاران بسيار نيكو خواهد بود.
٧٥- (يا محمد) در قيامت ملائكه (ارواح مقدسه) را مى‌بينى كه اطراف تخت قدرت و قهارت خداوند تعالى احاطه كرده حمد و تسبيح نموده (سبحان اللَّه و الحمد للَّه) گفته خداوند تعالى را ذكر مى‌كنند، بين ملائكه هم مانند نوع بشر به حق و عدالت حكم شده نسبت به طاعت و عبادت و مرتبه معرفت هر كدام به آنها درجه اعطاء مى‌شود، انسان و ملائكه به ذكر خداوند تعالى مشغول شده مى‌گويند حمد بر خداوند تعالى تربيت دهنده عالميان كه ما را از عذاب نجات داده چنين نعمات خوب به ما عطا فرمود.
٤٠ سوره مؤمن‌
در مكه نازل شده است به نام خداى بخشنده مهربان‌
١- حم.
٢- (يا محمد) اين كتاب (قرآن) از جانب خداى دانا و قاهر و غالب به مخلوقات نازل شده است.
٣- خداى تعالى توبه را قبول كرده بخشنده گناهان است، در عذاب عاصيان و مشركين نهايت مرتبه سختگير است براى موحدين و عارفين صاحب تفضل بوده بيشتر از اعمالشان به آنها اجر و ثواب عطا مى‌كند جز خداى تعالى معبود به حقى نيست بعد از آن كه همه را مرگ فرا گرفت بازگشتشان به طرف او بوده نسبت به عمل هر شخص به او جزا خواهد داد.
٤- (يا محمد) درباره آيات نازله از طرف خداوند تعالى جز آنهايى كه كافرند طعن نزده و آنها را باطل نمى‌شمرند (چنان كه جماعت قريش در حق قرآن با رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله مجادله مى‌كردند) (يا محمد) سلامتى و گشتن تكذيب كنندگان قرآن تو را مغرور نكند
٥- اگر چه امر آنها در دنيا فعلا به وجه نيكويى مى‌گذرد و ليكن عاقبت امرشان در دنيا و هم در آخرت توأم به شقاوت و عذاب ابدى خواهد بود. قبل از جماعت قريش قوم نوح نبى نوح را و امم بعد از آنها تماما پيغمبران خود را تكذيب كردند (چنان كه جماعت قريش تو را تكذيب مى‌كنند) از امم گذشته هر امتى قصد كردند تا پيغمبر خود را گرفته هر قسم عذاب به آنها بكنند (چنان كه ياد يا محمد جماعت قريش به تو قصد مى‌كنند) سخنان باطل را دستاويز كرده با پيغمبرانشان نزاع و جدال كردند تا بدان سخنان حق را باطل و پايمال سازند (چنان كه طايفه قريش در مقابل قرآن به سخنان لغو و باطل تمسك كرده در حق قرآن گاهى شعر و گاهى سحر مى‌گويند تا آن را باطل سازند) (يا محمد) آنها قصد عذاب كردن پيغمبران را نمودند ليكن من پيغمبران را حفظ كردم آنها را گرفته هلاك ساختم ببين كه عذاب من بر آنها چگونه بود؟ آيا توانستند از عذاب من رهايى يابند؟ جماعت قريش را هم ناگهان گرفته عذاب خواهم كرد.
٦- (يا محمد) همان طور كه به امم گذشته عذاب ما حق و واجب گشت همچنين براى جماعتى كه به قرآن كافرند واجب و حق گرديد در حقيقت آنها رفقاى جهنمند هميشه در عذاب خواهند بود.
٧- ملائكين (ارواح مقدسه) كه حاصل تخت جبروت و قدرت و سلطنت خداوند تعالى مى‌شوند و ملائكينى كه در اطراف تخت صف مى‌كشند پروردگار خود خداوند تعالى را ذكر نموده (سبحان اللَّه و الحمد للَّه) گفته ايمان آورده به امر و نهى او اطاعت مى‌كنند، علاوه از ايمان خودشان براى مؤمنين نوع بشر نيز استغفار مى‌كنند در مقام دعا چنين مى‌گويند پروردگارا علم و رحمت تو، به‌