٣٤- خداوند تعالى به فضل و رحمت خويش آنچه كه در دنيا احتياج داشتيد همه را به شما اعطاء فرمود، اگر آن اشياء نبود براى شما در مقام احتياج سؤال كردن لازم مى‌شد، گويا سؤال كرده‌ايد، خداوند تعالى نيز به شما اعطاء فرموده است. اگر شما نوع بشر بخواهيد نعمتهاى خداوند تعالى را اجمالا شمرده به حسابش برسيد ياراى شمارش آن را نداريد. (سبحانه و له الحمد على نعمه و احسانه) در حقيقت انسان به سبب شكر نكردن به نعمتهاى الهى ظالم شده و شديدا كفران نعمت كننده است.
[توضيح: حضرت ابراهيم صلوات اللَّه عليه از طرف خداوند تعالى به ساختن كعبه مأمور گرديد، ابراهيم عليه السّلام در كنعان سرزمين فلسطين ساكن مى‌بود از آنجا اسماعيل فرزند خود را برداشته به حجاز آمد و در سرزمين معهود بين كوه‌هاى خشك و بى آب و علف، كعبه را بنا نهاد بعد اسماعيل را با مادرش هاجر آنجا ساكن نمود و خود به شام مراجعت كرد و از جاى پاى اسماعيل آب زمزم جوشيد قبيله بنى جرهم از اعراب ضمن عبور به عرفات از طيران مرغان در اطراف كعبه به وجود آب در آن حوالى استدلال نموده و به سرزمين مكه وارد شدند و با اسماعيل و هاجر انس گرفته آنجا متوطن گشتند حضرت اسماعيل از آنها عيال اختيار كرده صاحب فرزندان گرديد اولاد اسماعيل منتشر شده و بعد از او در كعبه صاحب اختيار شدند تا زمانى كه كوكبه كلمه فرديه محمدى صلّى اللَّه عليه و آله از عبد اللَّه بن عبد المطلب از اولاد اسماعيل به ظهور آمده دين حنيف اسلام در كره ارض منتشر گرديد. حضرت ابراهيم موقع ترك مكه اسماعيل را به شرح آيات زير دعا مى‌كند فرمايد:] ٣٥- ابراهيم عليه السّلام موقع ترك اسماعيل و هاجر در مكه خداوند تعالى را خوانده گفت- پروردگارا تو شهر مكه را (بعد از اين كه شهر خواهد شد) امانگاه و مكان اطمينان قرار بده تا مردم آنجا در امان بوده خاطر جمع باشند (خداوند تعالى بنا به دعاى ابراهيم مكه و چند فرسخ اطراف آن را حرم قرار داده جميع افراد انسان و حيوانات بايد آنجا در امان باشند) اى پروردگار من، مرا و فرزندانم را از ستايش بت، و بت پرست شدن، كنار كن،
٣٦- اى پروردگار آن بتها، بسيارى از مردم را به ضلالت انداخته و از راه حق كنار ساخته‌اند، (به سبب گمراه شدن مردم به جهت بتها گمراهى را به خود بتها نسبت مى‌دهد) پس هر كه پيرو من شود از ملت من باشد، آن شخص از من بلكه قسمتى از بدن من است و هر كه عاصى شده از اطاعت من خارج شود، در حقيقت تو بخشنده عاصيان و رحم كننده‌اى (چه نيكو ملاحظه ادب كرده و تكلم مى‌كند حقا از ابراهيم عليه السّلام بايد چنين كلامى صادر شود).
٣٧- اى پروردگار ما (در اين مقام به سبب دعا، فرزند خود اسماعيل را هم رفيق خود حساب كرده خطاب جمع نمود) من بعضى از اولادم (اسماعيل) را در اين صحرا بين كوه‌ها كه محل زراعت نيست نزد خانه با حرمت تو (كعبه) ساكن گردانيدم اى پروردگار ما تا اين كه (اسماعيل و اولادش اينجا) نماز خوانده و به سبب عبادت و اطاعت تو اين بيت را معمور دارند، پس دلهاى مردم و جماعتى را معمور چنان كن تا به ميل و رغبت و شوق و سرعت نزد اينها (به مكه) بيايند و به جماعت اهل مكه از هر قسم ميوه‌ها روزى بكن شايد آنها به سبب روزى شاكر باشند (خداوند تعالى دعاى ابراهيم را مستجاب نموده با آن كه مكه وادى غير ذى زرع است در هر زمان هر قسم ميوه در نهايت وفور آنجا موجود است. (آيا اين از آيات و علائم تعجب آور خداوند تعالى نيست؟)
٣٨- اى پروردگار ما در حقيقت تو به هر چيزى كه ما آن را كتمان و يا آشكار كنيم عالم هستى بدون تفاوت به ظاهر و باطن عالم مى‌باشى، به احوال ما و به ضرر و نفع ما از خود ما عالمتر هستى، احتياج به دعا و نداى تو نيست (براى اظهار عبوديت و بندگى خود، دعا مى‌كنيم) (ابراهيم از خطاب به غيبت رجوع كرده مى‌گويد) نه در زمين و نه در آسمانها هيچ چيز بر خداوند تعالى مخفى نمى‌ماند،
٣٩- حمد مى‌كنيم بر خداوند تعالى كه با وجود پيرى، اسماعيل و اسحاق را به من بخشيده عطا نمود. در حقيقت پروردگار من دعاى مرا شنيده مستجاب كننده است چنان كه دعاى مرا شنيده در حال پيرى به من فرزند عطا فرمود.
٤٠- (ابراهيم عليه السّلام مى‌گويد) پروردگارا مرا و اولاد مرا از نمازگذاران به موقع، و حافظين آداب و اركان نماز قرار بده اى پروردگار ما دعاى ما را قبول فرماى.
٤١- (ابراهيم مى‌گويد) اى پروردگار ما روزى كه رسيدگى به حسابها محقق مى‌شود در آن روز مرا و پدر و مادرم، و مؤمنين را ببخشاى.
٤٢- (يا محمد) خداوند تعالى را از اعمال ظالمين غافل مپندار، هيچ وقت خداوند متعال از اعمال مردم غافل نمى‌شود، در حقيقت خداوند تعالى عذاب ظالمين را تا روزى كه (روز قيامت) از هول و خوف آن چشمها از حدقه در رفته و قدرت پلك زدن ندارند به تأخير مى‌اندازد.
٤٣- آن ظالمين روز قيامت به طرف منادى خداوند تعالى به سرعت مى‌روند در حالى كه سرهاى خود را بالا گرفته‌اند از شدت خوف پلكهاشان به هم نمى‌خورد و نمى‌توانند چشم بر هم زنند و قلبشان از شدت خوف از هر چيز خالى شده هيچ خيال در قلبشان نمى‌شود.
٤٤- (يا محمد) اين مردم را از آن روز (قيامت) كه به آنها عذاب مى‌آيد و از آن نمى‌توانند خلاص شوند، بترسان.
همين كه ظالمين عذاب روز قيامت را ديدند آن وقت مى‌گويند اى پروردگار ما، ما را به دنيا برگردان، عذاب ما را به تأخير بيانداز و مدتى نزديك به ما مهلت بده تا آنچه از ما فوت شده تدارك كنيم و عمل صالح انجام دهيم. دعوت تو را اجابت كرده از پيغمبران تبعيت كنيم.
(خداوند تعالى در جواب ظالمين مى‌فرمايد) مگر شما ظالمين نبوديد كه پيش از اين در دنيا قسم خورديد و گفتيد براى شما در دنيا