٦٠ سوره ممتحنه‌
در مدينه نازل شده است به نام خداى بخشنده مهربان‌
[توضيح: هنگامى كه رسول خدا در مدينه براى فتح مكه آماده مى‌گشت ساره نام كنيز (ابو عمرو بن صيفى بن هاشم بن عبد مناف) حضور رسول اكرم وارد شد. رسول خدا فرمودند آيا مسلمان شده‌اى؟ گفت نه، فرمود آيا هجرت كرده‌اى؟ عرض كرد خير، فرمود پس چه چيز تو را به اينجا آورد، ساره جواب داد سروران و بزرگان من شماييد بزرگانى كه در مكه بودند رفتند (يعنى در بدر مقتول شدند) منتها درجه محتاج شده آمده‌ام شما به من طعام و لباس بدهيد (چون اين زن مغنيه بود) رسول خدا فرمودند جوانان مكه چه شدند؟ عورت گفت بعد از واقعه بدر كسى از من چيزى طلب ننمود يعنى كسى نيست كه مرا به غنا دعوت كند رسول خدا فرزندان عبد المطلب را تحريص و و ترغيب فرمود تا به او كسوه و نفقه و براى سواريش مركوب دادند.
(حاطب ابن ابى بلتعه) از اصحاب رسول خدا نزد ساره رفته يك كاغذ و ده دينار طلا به او داده گفت كاغذ را به قريش اهل مكه برسان (اين مرد از اهل قريش نبود ولى با جماعت بنى اسد هم قسم بود) مضمون كاغذ چنين بود از (حاطب ابن ابى بلتعه) به اهل مكه خبردار باشيد كه رسول خدا شما را اراده نموده البته بر حذر شده حاضر شويد، ساره پول و كاغذ را گرفت به راه افتاد رسول خدا على- عمار- طلحه- زبير- مقداد ابن اسود- و ابا مرثد را خوانده فرمود برويد در سرزمين (خاخ) داخل باغ زنى مى‌بينيد نزد او كاغذى است كه (حاطب ابن ابى بلتعه) به اهل مكه نوشته كاغذ را گرفته خودش را رها سازيد تا برود آنها سوار شده رفتند در نزديكهاى حمراء الاسد به باغ خاخ رسيده ساره را آنجا پيدا كردند از او كاغذ را مطالبه نمودند انكار كرد، اثاثيه‌اش را گشتند پيدا ننمودند خواستند به مدينه برگردند على ابن ابى طالب گفت قسم به خداوند تعالى رسول خدا دروغ نگفته است شمشير از نيام كشيده گفت كاغذ را بده و الا بايد سرت را بگذارى، ساره لا بد و ناچار مانده كاغذ را از ميان گيسوان بافته خود خارج كرده داد، على و همراهان كاغذ را گرفته به مدينه مراجعت كردند رسول خدا از مضمون كاغذ مطلع شده (حاطب) را احضار فرمود، حاطب حاضر شد حضرت فرمودند چه چيز تو را وادار به نوشتن كاغذ نمود. حاطب گفت يا رسول اللَّه از آن موقع كه مسلمان شده‌ام كافر نگشته‌ام در مشاوره با تو حيل ننموده‌ام بعد از مفارقت از اهل مكه آنها را دوست نداشته‌ام من ميان آنها (قريش) غريب هستم تمام مهاجرين كه در حضور تو هستند غير از من در مكه اقربا دارند مال و عيالشان را حفظ مى‌كنند من به اهل و عيالم در مكه ترسيدم با نوشتن اين كاغذ خواسته‌ام به قريش خدمتى نشان دهم مقصودم اين بود كه عوض خدمتم آنها اهل و عيالم را محافظت نمايند. و حال آن كه من به خوبى مى‌دانم كه خداوند تعالى عذاب خود را به آنها مى‌فرستد و كاغذ من به آنها فايده نخواهد داد رسول خدا او را تصديق كرده عذرش را قبول فرمود (عمر ابن الخطاب) گفت يا رسول اللَّه دستور بده تا گردن اين منافق را بزنم رسول صلّى اللَّه عليه و آله فرمود اى عمر او از اهل بدر است شايد خداوند تعالى به حاضر شوندگان در جنگ بدر مطلع شده فرموده است هر عمل بخواهيد بكنيد حقيقتا شما را بخشيده‌ام. اشك از چشمان عمر سرازير شده گفت خداوند تعالى و پيغمبر او دانا هستند. (حاطب از جمله اشخاصى بود كه در بدر حضور داشت) آن وقت چند آيه شريفه از سوره مباركه الممتحنه در حق حاطب ابن بلتعه نازل شده فرمايد:] ١- اى مؤمنين هرگز دشمنان مرا و دشمن خود را (مشركين و كافران را) براى خود دوست نگيريد (چنان كه حاطب ابن ابى بلتعه گرفت) به سوى دشمنان (با نوشتن كاغذ القاء محبت كرده اظهار دوستى مى‌كنيد و حال آن كه آنها به قرآنى كه به شما نازل شده كافر شده‌اند چنين اشخاص را چگونه دوست مى‌داريد؟. اهل مكه پيغمبر و شما را كه چرا به پروردگارتان خداوند تعالى ايمان آورديد از مكه بيرون نمودند، اى مؤمنين اگر در راه من جهاد كرده و به طلب رضاى من هجرت كرده از مكه خارج شده‌ايد دشمنان مرا و دشمن خودتان را دوست نگيريد. به دشمنان در خفا اظهار محبت مى‌كنيد از اين اظهار چه فايده‌اى متصور است. و حال آن كه من به اسرار نهان و آشكار شما عالم‌تر هستم در پنهانى اظهار محبت به دشمن لازم نيست هر شخص از شما چنين عملى مباشرت كند حقيقتا از راه راست و حق كنار شده گمراه گشته است.
٢- اى مؤمنين به مشركينى كه اظهار محبت مى‌كنيد اگر به شما دست يافته غالب گردند آن وقت دشمن خالص شما شده محبت شما را در نظر نگرفته دست خود را براى قتال و زبانشان را براى فحش به سوى شما دراز كرده هر قسم عذاب و خفت را از شما مضايقه نخواهند كرد و دوست دارند كه شما كافر شويد آيا بعد از ايمان كافر شدن ممكن است؟
٣- براى خويش و اقوام و اقربا به مشركين اظهار محبت مى‌كنيد آنها به شما ابدا فايده نخواهند داد و روز قيامت خداوند تعالى شما را از هم جدا كرده اهل طاعت را به بهشت و اهل معصيت را به جهنم داخل خواهد كرد خداوند تعالى اعمال شما را ديده و عالم است به هر شخص نسبت به عملش جزا خواهد داد.
٤- براى شما مؤمنين بسيار پسنديده بود كه تابع ابراهيم و كسانى كه با او به خداوند تعالى ايمان آورده‌اند شده و ببينيد آنها با مشركين چه قسم رفتار كردند شما هم هم چنان رفتار نماييد، ابراهيم و مؤمنين به قوم خود (مشركين) گفتند ما از شما و بتهايى كه به غير خدا به آنها عبادت مى‌كنيد بيزار شده به شما كافر مى‌شويم به شأن معبودهاى شما اعتنا نكرده نزد ما شما به هيچ حساب نمى‌شويد. (شما مؤمنين هم بايد به مشركين چنين بگوييد نه اين كه به آنها اظهار محبت كرده كاغذ نوشته آنها را دوست بداريد) ابراهيم و مؤمنين مى‌گويند ميان ما و شما عداوت و دشمنى، هميشه ظاهر و آشكار شده ديگر به شما نمى‌توانيم دوست بشويم تا به خداوند يگانه ايمان آورده شرك را ترك نماييد (شما مؤمنين هم بايد چنين بگوييد) در هر سخن بايد تابع ابراهيم شويد مگر در اين سخن كه به پدرش گفت «براى تو استغفار مى‌كنم» در اين سخن نمى‌توان به ابراهيم تابع شد، استغفار ابراهيم به سبب مشرك بودن پدرش قبول نگرديد (ابراهيم براى پدر خود وعده استغفار داده بود به وعده خود وفا كرده استغفار نمود پس به هر فعل و قول ابراهيم بايد تابع شده مگر در مورد استغفار درباره مشرك كه تبعيت از او جايز نيست) ابراهيم به پدر خود مى‌گويد اى پدر بيا و به خداوند تعالى ايمان بياور من نمى‌توانم تو را كه بت پرستى از عذاب خداوند تعالى خلاص كنم. اى مؤمن در مقام دعا چنين دعا كرده به مقام توبه آمده بگوييد پروردگارا در هر امر به تو توكل كرده از گناه و معصيت به طرف تو رجوع كرديم بازگشت تمام مخلوقات به سوى تو است.
٥- پروردگارا ما را سبب امتحان براى كسانى كه كافر شده‌اند مگردان آنها را به ما مسلط مكن كه به ما عذاب كنند پروردگارا گناهان ما را ببخش در حقيقت غالب به مخلوقات تويى و هر امر را از روى حكمت تو تدبير مى‌كنى.