چيزى محسوب شده و به خاك گذارده مى‌شود و به خداوند تعالى به خضوع و خشوع اطاعت شده سبب تقرّب به خدا مى‌گردد).
[توضيح: آيه زير درباره شهداى غزوه بدر نازل شده (بدر نام محلى است بين مكه و مدينه) در آنجا بين مسلمين و مشركين مكه جنگ اتفاق افتاد و در آن جنگ مسلمين غالب گشتند و اولين جنگ مسلمين بود (ان شاء اللَّه كيفيت غزوه در سوره انفال ذكر خواهد شد از مسلمين چهارده نفر در آن جنگ به شهادت رسيدند و شهادت آنها سبب اعتلاء دين اسلام گرديد محض تيمن نام آن جنابان ذكر مى‌شود تا آن اشخاص هميشه در نظر مسلمين بوده گذشته را فراموش نكنند از جمله چهارده نفر شش نفر از مهاجرين و هشت نفر از انصار بودند (به آنهايى كه به رسول خدا از مكه يا از جاى ديگر به مدينه مهاجرت كرده‌اند مهاجر و به آنهايى كه در مدينه به رسول خدا كمك كرده و دين اسلام را قبول نمودند انصار مى‌گويند) شش نفر مهاجرين اينها هستند: ١- عبيدة بن حرث بن عبد المطلب (عموزاده رسول خدا اين شخص اولين شهيد در راه دين و ملت اسلام است) ٢- عمير ابن ابى وقاص ٣- عمير ابن عبد عمرو ملقب به ذو الشمالين ٤- عاقل بن بكر ٥- مهجع غلام عمر بن خطاب ٦- صفوان بن بيضا (بيضا دختر عبد المطلب از زنان كامل و معروف بوده از اين جهت پسر به نام مادر مشهور شده است.
اما هشت نفر انصار به شرح زير مى‌باشند: ١- سعد بن خيثمه ٢- مبشر بن عبد المنذر ٣- يزيد بن الحرث ٤- عمير بن حمام ٥- رافع بن المعلى ٦- حارثة ابن سراقه ٧ و ٨- عوف و معوذ دو برادر و پسران حرث رضوان اللَّه عليهم اجمعين. بعد از شهادت اين اشخاص مسلمين ديگر گفتند حيف كه اينها مردند و از لذات محروم شدند خداوند تعالى ضمن آيه شريفه اين كلام را رد كرده فرمايد:] ١٥٤- براى اشخاصى كه در راه خداوند تعالى به شهادت رسيده‌اند نگوئيد كه آنها مردگانند و از لذات بى نصيب‌اند بلكه آنها زندگانند و نزد خداوند تعالى براى آنها نعمتهاى لذت بخش فراهم است لكن شما آن شعور و ادراك را نداريد كه به آن حالت و زندگى آنها عالم شويد.
١٥٥- اى مؤمنين البته من شما را در مقام امتحان به كمى از خوف و گرسنگى مبتلا مى‌كنم از مال شما و نفستان و ميوه جانتان ناقص و كم مى‌كنم (تا اين كه به شما معلوم شود چه اشخاصى به قضا و قدر الهى صبر مى‌كنند) يا محمد آنهايى كه به اين مصيبتها صبر مى‌كنند به نجات يافتن آنها در آخرت بشارت بده.
١٥٦- صابرين كسانى هستند كه چون مصيبتى به ايشان رسد گويند إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ يعنى (در حقيقت ما، در حيطه قدرت احديت بوده خود ما و آنچه داريم متعلق به خداوند است و در حقيقت بعد از مرگ به طرف خداوند تعالى برگشت مى‌كنيم.
١٥٧- به اشخاصى كه به هر مصيبت صبر كرده و به كلام احديت إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ متذكر شوند از طرف خداوند تعالى صلوات و رحمت مى‌رسد و آنها در راه حق هدايت يافته و ثابت قدمند.
١٥٨- در حقيقت صفا و مروه از امكنه‌اى هستند كه در آنجا به خداوند تعالى عبادت مى‌شود، علامتى هستند. هر كس براى حج يا عمره به قصد كعبه به مكه داخل شد (عمل مكه دو قسم است يكى حج و ديگرى عمره، كسانى كه جهت عمره به مكه داخل مى‌شوند در ميقاتهاى كنار مكه بايد احرام ببندند اما كسانى كه به قصد حج داخل مكه مى‌شوند در خود مكه احرام مى‌بندند و بعد به منى و عرفات خارج مى‌شوند تفصيل ضمن تفسير آيه ١٩٦ همين سوره ذكر خواهد شد). باكى بر او نيست كه بين صفا و مروه طواف كند بلكه ثواب بزرگ هم هست از هر كس كه علاوه بر واجبات دينيّه عمل خير از او صادر شود خداوند تعالى آن عمل خير را افزون كرده و جزاى بيشتر به او مى‌دهد خداوند تعالى عالم است كه آن شخص عمل را محض رضاى خدا به عمل آورده و يا به قصد ريا بوده است.
[توضيح: آيات شريفه آتى الذكر درباره علماى يهود نازل شده است فرمايد:] ١٥٩- در حقيقت از علماى يهود آنهايى كه دلائل ما را دائر به حقانيت محمد صلّى اللَّه عليه و آله و كلماتى كه دائر به ارشاد و هدايت مردم در توراة نازل كرده‌ايم كتمان مى‌كنند و بيان نمى‌كنند و آن دلائلى كه در توراة از براى خلق آشكار شده مكتوم بدارند مورد لعن خدا و ملائكه و مؤمنين مى‌باشند.
١٦٠- براى يهوديانى كه ذكر شد لعنت باقى است مگر به اشخاصى كه توبه كرده و اعمال فاسد خود را اصلاح كرده فرمايشات الهى را كه در توراة ذكر شده است پنهان نكرده براى مردم بيان سازند توبه اين قبيل اشخاص را مى‌پذيريم توبه پذير و رحم كننده منم.
١٦١- به حقيقت آنان كه كافر شدند از علماى يهود و غير ايشان كه امر محمد صلّى اللَّه عليه و آله را مخفى داشته و در حال كفر مردند بر آنها است لعنت خدا و ملائكه و جميع مردم.
١٦٢- اين كفار هميشه در لعنت الهى هستند عذاب الهى از آنها تخفيف نمى‌شود و از عذاب مهلت داده نمى‌شوند.
١٦٣- معبود شما بشر، خداوند واحد يگانه است و غير او معبود ديگرى نيست در دنيا و آخرت رحم كننده است.