بعضى از آن قراء باقى بوده و بعضى ديگر خراب گشته هيچ آثار از آنها باقى نمانده است.
١٠١- براى هلاكت آن قراء ما به آنها ظلم نكرديم لكن خودشان به سبب عصيان به پروردگار به نفس خويش ظلم كرده جزاى اعمالشان به آنها رسيده هلاك گشتند. (يا محمد) همين كه امر پروردگارت براى عذاب آنها آمد معبودانى كه غير از خداوند تعالى دعوت و ستايش مى‌كردند، به آنها هيچ فايده نداد، آن معبودان (بتها) براى آنها جز ضرر چيزى نيفزودند، بلكه به سبب عبادت به بتها به عذاب ابدى گرفتار شدند.
١٠٢- (يا محمد) مؤاخذه خدا درباره ساكنين بلادى كه ستمكارند چنين است (چنان كه احوال گذشتگان بر تو بيان شد) در حقيقت انتقام و عذاب كردن وى نهايت شديد و الم انگيز است.
١٠٣- در حقيقت در هلاك شدن جماعت مذكور براى شخصى كه از عذاب آخرت ترس داشته باشد دليل و برهان است به قدرت و توحيد خداوند تعالى، روز آخرت روزى است كه همه مردم جمع مى‌شوند خداوند تعالى انتقام مظلوم را از ظالم مى‌گيرد، روز قيامت چنان روزى است كه جميع خلق در آن روز حاضر گشته هيچ كس نمى‌تواند غيبت كند.
١٠٤- (يا محمد) ما روز قيامت را جز مدت شمرده شده به تأخير نمى‌اندازيم.
١٠٥- زمانى كه قيامت مى‌رسد هيچ كس قادر به تكلم نمى‌باشد، مگر به اذن پروردگار، بعضى از اهل محشر شقى (جهنم بر آنها واجب است) و بعضى خوشبختند (بهشت بر آنها واجب است).
١٠٦- اما براى كسانى كه شقى‌اند در آتش جهنم نفس كشيدنهاى شديد است (يعنى از شدت عذاب نفسشان تنگ شده براى آنها فرو بردن نفس و برگرداندن آن مشكل مى‌شود).
١٠٧- تا آسمانها و زمين هست اشقيا در جهنم خواهند بود (يا محمد) آنها هميشه در جهنم خواهند بود مگر آن كه پروردگار تو خداوند تعالى بخواهد آنها را از عذاب جهنم خارج ساخته و به عذاب ديگرى مبتلا سازد (مثلا عذاب زمهرير) آنها آن وقت از آتش جهنم خارج شده به همان عذاب وارد مى‌شوند. در حقيقت پروردگار تو (يا محمد) درباره اهل جهنم هر چه اراده كند مى‌كند و هيچ چيز بر او مانع نيست.
[توضيح: چون سخنان و مثلهاى قرآن شريف طبق قاعده عرف بيان مى‌شود لذا مدت بقاى اهل جهنم را در جهنم به طورى كه در آيه قبل بيان شد و باقى ماندن بهشتيان را در جنت چنان كه در آيه زير ذكر شده براى نزديك ساختن به فهم ما به مدت دوام آسمانها و زمين كه در نظر ما پايان عمر آنها غير معلوم است و وجود آنها را هميشگى تصور مى‌كنيم تعليق فرموده. فرمايد:] ١٠٨- اما خوشبختانه تا آسمانها و زمين هست در بهشت خواهند بود مگر اين كه خداوند تعالى بخواهد افزونتر از نعمتهاى جنت به آنها عطا كند، آن وقت از جنت به طرف آن نعمتها آنها را خارج مى‌كند (مقام خوشنودى خداوند تعالى كه برترين نعمتهاست نصيب اهل جنت مى‌شود و بدين سبب اهل بهشت نعمتهاى جنت را فراموش مى‌كنند) عطا و بخشش خداوند تعالى عطا و بخشش غير منقطع بى‌انتهايى مى‌باشد.
١٠٩- (يا محمد) بعد از آن كه قصه امم گذشته و عبادت آنها را به بتها و چگونگى نزول بلا را به آنها ذكر كرديم ديگر تو درباره عبادت مشركين مكه به بتها در شك نباش و يقين بدان كه از عبادت بتها هيچ فايده نشده مثل امم قبلى به آنها هم عذاب خواهد آمد (يا محمد) اين مشركين به بتها عبادت نمى‌كنند جز به طريقى كه آباء و اجدادشان از پيش مى‌كردند، در حقيقت ما به اينها نصيبشان را از عذاب مى‌رسانيم «هم چنان كه به آباء و اجدادشان رسانديم» حصه آنها از عذاب به هيچ وجه كسر نمى‌شود.
١١٠- (يا محمد) تو تنها رسولى نيستى كه مردم از اطاعت تو سرپچيدند به انبياء سلف نيز بنگر، حقيقتا به موسى تورات داده او را به بنى اسرائيل و فرعون پيغمبر فرستاديم در تورات اختلاف كردند (چنان كه در قرآن اختلاف مى‌كنند) بعضى ايمان آوردند و برخى كافر شدند (اگر از طرف پروردگارت (يا محمد) درباره قوم تو از پيش كلمه و حكمى نمى‌گذشت آن كلمه اين است كه عذاب آنها بايد به آخرت بماند) اگر اين سخن نمى‌بود هر آينه از طرف پروردگارت خداوند تعالى ميان امت حكم شده به آنها در دنيا عذاب مى‌شد. آنها نزد خود در حق قرآن مشكوك بوده سايرين را هم مشكوك مى‌سازند.
١١١- درباره اختلاف كنندگان قرآن كه تكذيب و يا تصديق مى‌كنند (يا محمد) پروردگارت خداوند تعالى جزاى اعمالشان را خواهد داد خداوند تعالى به اعمال بندگانش خبردار است هيچ چيز بر او مخفى نيست.
١١٢- يا محمد تو و آنهايى كه با تو ايمان آورده‌اند هم چنان كه از طرف ما مأمور شده‌اى، در دين اسلام پايدار و محكم باش به تمام احكام الهى عمل كنيد. طغيان نكرده از حدود مقرر الهى در نگذريد خداوند تعالى هر گونه اعمالى را كه انجام مى‌دهيد ديده و به آنها عالم مى‌باشد. (از ابن عباس روايت شده گويد هيچ يك از آيات قرآن شريف به مثل اين آيه «فاستقم كما امرت» به رسول اكرم‌