٣- حرام شده است به شما ميته حيوانى كه گوشت آن به شما حلال شده بود همچنين خون حيوانى كه موقع سر بريدن ريخته شود و گوشت خوك و گوشت حيوانى كه در موقع ذبح به غير از نام خدا ذبح شود (يعنى در موقع ذبح حيوان اگر به غير از نام خداوند تعالى نام ديگرى ذكر شود آن حيوان حرام مى‌شود چنان كه مشركين ضمن كشتن حيوان نام لات و عزى را برده حيوان را ذبح مى‌كردند) از حيوانات حرام يكى هم حيوان خفه شده مى‌باشد همچنين حيوانى كه به ضرب سنگ يا چوب كشته شود، و حيوانى كه از جاى بلندى افتاده و يا به چاه افتاده بميرد همچنين حيوانى كه به شاخ حيوان ديگر بميرد، همچنين حيوانى كه حيوان درنده قسمتى از اعضاء آن را خورده و بعضى از اعضايش باقى بماند مگر اين كه آن را زنده درك كرده و موافق شريعت ذبح كنيد (آن حيوان بعد از ذبح دست و پا زده و روى عادت از جاى كارد خون جارى شود در اين حال آن حيوان به شما حلال است) حرام شده است به شما گوشت آن حيوانى كه براى تعظيم به سنگها ذبح شده باشد (در مكه اطراف كعبه چندين سنگ بزرگ نصب شده بود، غير از بتها به آنها نيز عبادت مى‌كردند قربانيهايى نيز جلو آن سنگها ذبح و گوشت آنها را تكه تكه كرده و روى سنگها مى‌ريختند تا مردم ببرند اين عمل را نزد خود تقرب به خدا حساب مى‌كردند، خداوند تعالى گوشت آن حيوان را حرام فرمود) (در مكه جماعت قريش سه تير چوبى براى فالگيرى داشتند، به آن چوبها (از لام) و (قداح) مى‌گفتند روى يكى نوشته شده بود (امر كرد مرا رب من) و روى ديگرى نوشته شده بود (نهى كرد مرا رب من) و سومى نوشته نداشت وقتى كه مردم قصد كارى داشتند نزد بت بزرگ (هبل) آمده و صد درهم به متصدى ازلام مى‌دادند و آن شخص براى آنها فال مى‌گرفت آن وقت آنها موافق نوشته روى چوبها اقدام مى‌كردند خداوند تعالى فالگيرى را حرام فرمود معنى آيه اين است) فال زدن به ازلام براى فهم قسمت و حكم خداوند تعالى به شما حرام شد (مشركين قريش مى‌گفتند كه حكم ازلام براى ما حكم خداوند تعالى مى‌باشد ولى خداوند تعالى سخنان آنها را باطل ساخته فرمايد كه ازلام هيچ وقت نمى‌توان حكم خدا را دانست). ارتكاب به اعمال و محرمات مذكوره فوق فسق است البته بايد از آنها اجتناب كرد، اكنون كه اين چيزها به شما حرام گشت اشخاص كافر از دين شما مأيوس گشتند ديگر نمى‌توانيد دوباره به دين آنها برگرديد آن چيزهايى را كه آنها حلال مى‌دانند شما حلال نخواهيد شمرد وقتى كه حلال آنها را شما حرام دانستيد بايد بالمره از آنها اجتناب كنيد (چيزهايى كه در فوق حرام شد مشركين همه آنها را حلال مى‌دانستند) از مشركين مترسيد از من بترسيد خلاف امر مرا مرتكب نشويد، مشركين از يد قدرت من نمى‌توانند خارج شوند. امروز (يعنى در زمانى كه شما اهل اسلام در مدينه هستيد به مشركين غالب شده هر امر شما ترقى يافته مشركين از شما مأيوس شدند) دين شما را براى شما كامل كردم هيچ نقصان در او نگذاشتم نعمت خود را به شما تمام كردم هر يك از چيزهاى حلال و حرام را موافق حكمت براى شما بيان نمودم و به دين اسلام براى شما راضى شدم. دين اسلام را محكم گرفته از آن كنار نشويد دينى كه من اختيار كرده‌ام دين اسلام است و هر كه براى خوردن اشياء حرام مذكوره در مقام قحطى و گرسنگى ناچار شود آن وقت خوردنش حلال است ولى به قدرى كه براى رفع گرسنگى كفايت كند در موقع خوردن حرام ميل به گناه نداشته و به خواهش نفس زياده از حد نخورد در حقيقت خداوند تعالى در چنين مقام بخشنده و رحم كننده است (تمام سوره مائده در مدينه نازل شده فقط اين آيه در مكه در حجة الوداع نازل گشته است).
٤- يا محمد! از تو سؤال مى‌كنند (بعد از اين كه اين چيزها حرام شد پس چه چيزهايى براى آنها حلال شده است) يا محمد به آنها بگو هر چيز پاك و پاكيزه به شما حلال است (هر چيزى كه شخص قبل از علاقه از آن متنفر نشود، و به حرام شدن آن در قرآن و حديث نبوى دليل نباشد آن چيز پاك و حلال است و هر چيزى كه انسان قبل از علاقه به آن از خوردنش متنفر گشت (مثلا حشرات الارض) و يا اغلب حيواناتى كه در صحرا هستند حرام و خبيث مى‌باشند) همچنين به شما شكار به وسيله حيوان درنده حلال است در صورتى كه به حيوانات شكارى ادب كرده و تعليم كرده باشيد و علم شكار را كه از خداوند تعالى به شما تعليم داده به آنها بياموزيد (حيوانات شكارى بر دو قسم است يك قسم از پرندگان مثل طرلان، قزلقوش، قرقى) و ساير پرندگان كه نزد اهل شكار معروفند قسم دوم از حيوانات درنده مى‌باشند مثل سگ، پلنگ، ببر و حيوانات ديگر كه قابل تعليم كردن براى شكار باشند. اگر چه بين ما غير از سگ حيوان ديگر معروف نيست ولى بين اعراب حيوانات ديگر هم معروف بوده است شكار اين دو قسم حيوان كه ذكر شد حلال مى‌باشد به اين شرط كه تعليم ديده باشند، يعنى قسمى به آنها تعليم داده باشند كه موقع امر كردن صاحبش برود و در موقع جلوگيرى توقف كند و شكار را گرفته براى صاحبش نگهدارد و بى‌اذن صاحبش آن را نخورد موقع اعزام شكار اسم خدا ذكر شده بعد حيوان يا مرغ شكارى اعزام شود با مراعات شرايط بالا شكار به وسيله حيوانات شكارى حلال است اگر يكى از شرايط ناقص باشد شكار حلال نخواهد بود).
از شكارهايى كه حيوانات تعليم يافته براى شما گرفته و نگهدارى كرده‌اند بخوريد به شما حلال است (اين كلام شريف اشاره بر اين شرط است كه بايد حيوان شكار را گرفته براى صاحبش نگهدارد و