تبوك) نزد تو آمده گفتند كه ما مركوب نداريم و براى جنگ طلب مركب نمودند تا به جهاد بروند، (يا محمد)! تو در جواب آنها گفتى كه من براى سوارى شما چيزى پيدا نمى‌كنم، همين كه از پيدا كردن مركوب مأيوس شدند روگردان شده رفتند در حالى كه از غم و غصه از چشمانشان اشك مى‌ريخت و متأسف بودند كه از مال دنيا چيزى پيدا نكردند تا به وسيله آن تدارك ديده و به جهاد بروند.
٩٣- (يا محمد در حقيقت مذمت و گناه به اشخاصى است كه براى ماندن در مدينه اجازه مى‌خواهند در صورتى كه خودشان غنى بوده و به جهاد رفتن و تهيه تداركات قدرت دارند از پستى و دنائت مانند زنان و بيماران و خردسالان به ماندن در شهر راضى شدند، خداوند تعالى به سبب نفاق آنها به قلبشان مهرى زده كه هيچ وقت فضيلت جهاد، و گناه و عذاب ترك جهاد را درك نكرده عالم نمى‌شوند.
٩٤- (يا محمد) وقتى كه از غزوه تبوك برگشته به مدينه آمديد منافقينى كه قدرت جهاد داشتند براى تخلفشان عذر پيش شما مى‌آورند (يا محمد)! بگو به آنها هيچ عذر نياوريد ابدا عذر شما را تصديق نمى‌كنيم منافق بودن شما و شر و فسادى را كه در قلب داريد خداوند تعالى به ما خبر داده است به اعمالى كه بعد از اين مى‌كنيد، خداوند تعالى و پيغمبر او عالم بوده مى‌بيند (كه آيا شما توبه كرده عمل صالح مى‌كنيد يا نه؟) بعد از درك مرگ به طرف خداوندى كه عالم به هر گونه حاضر و غايب مى‌باشد بر مى‌گرديد خداوند تعالى اعمال مكتسبه دنيا را به شما خبر داده سزاى آن را به شما خواهد رسانيد.
٩٥- (يا محمد) چون شما از غزوه تبوك مراجعت كرده به مدينه آمديد، منافقين درباره تخلفشان به شما عذر آورده قسم مى‌خورند تا از تخلف آنها چشم پوشى كرده آنها را مذمت نكنيد شما هم از آنها اعراض كرده آنها را مذمت نكنيد مذمت به كسى فايده مى‌دهد كه ايمان داشته، تقصير كار باشد اما اين منافقين نجس و مردارند (به مذمت پاك نمى‌شوند) منزل آنها جهنم است، به سبب اعمال مكتسبه‌شان در دنيا، جهنم به آنها جزا داده مى‌شود.
٩٦- (يا محمد) منافقين براى شما قسم مى‌خورند تا از آنها راضى شويد، اگر شما از آن منافقين راضى شويد، رضايت شما به آنها فايده نمى‌دهد در حقيقت خداوند تعالى از منافقين فاسق راضى نيست.
٩٧- كفر و نفاق باديه نشينان از كفر و نفاق شهرى‌ها محكم‌تر است (اهل بيابان به سبب دورى از علم و معرفت در قساوت و وحشيگرى از شهريها شديدترند) اهل باديه سزاوارند كه به احكام خداوند تعالى كه به پيغمبر خود نازل كرده عالم نباشند زيرا از علم معرفت بركنارند، نفاق از شما شهرى‌ها بعيد مى‌باشد؛ خداوند تعالى به احوال هر شخص از بيابانى و شهرى عالم است از روى حكمت به هر يك از نيكان ثواب داده و به بدان عقاب مى‌كند.
٩٨- از اهل بيابان بعضى هستند كه مال مصروفه در راه خداوند تعالى و دين اسلام را ضرر حساب مى‌كنند، زيرا آن مال را به ناچارى از روى ريا صرف مى‌كنند، براى شما مترصد حوادث و عواقب ناگوار گردش روزگارند تا به شما بلا و مصيبتى برسد مصيبت گردش زمانه و حادثه بد، بر خود منافقين وارد شود (خداوند تعالى به منافقين نفرين مى‌كند) خداوند تعالى سخنان منافقين را شنيده به نيات پليد آنها عالم است.
٩٩- بعضى از باديه نشينان هستند كه به خداوند تعالى و روز آخرت ايمان دارند آنچه را خرج مى‌كنند در راه تقرب به خدا و دعاى خير پيغمبر صرف مى‌كنند (رسول اكرم در مورد اشخاصى كه زكاة و صدقه مى‌دادند دعا مى‌فرمود چنانچه بعد از اين ضمن آيه ذكر مى‌شود) البته صدقات براى صاحبانشان موجب تقرب بوده خداوند تعالى آنها را روز قيامت به رحمت خويش داخل مى‌سازد در حقيقت خداوند تعالى اشخاصى را كه در راه او احسان كنند بخشيده به آنها رحم كننده است.
١٠٠- آنهايى كه در صدر اسلام سبقت به ايمان گرفتند از (مهاجرين و