٦٨- كيست؟ ظالمتر از آن كس كه به خداوند تعالى دروغ بسته بگويد كه خداوند تعالى براى خود شريكانى قرار داده است (اهل مكه مى‌گفتند خداوند تعالى بتها را براى خود شريك قرار داده) باز كيست؟ ستمكارتر از آن شخص كه قرآن و پيغمبر حق را كه بر او آمده تكذيب كرده ايمان نياورد؛ آيا جهنم براى كفار و مفتريان خداوند تعالى و تكذيب كنندگان منزل و مكان هميشگى نيست؟
(يعنى البته منزل و مكان اين قبيل مردم در جهنم ابدى خواهد بود).
٦٩- اشخاصى كه در راه ما جهاد كنند (جهاد نفسانى كرده به سبب عبادت تقرّب جويند و يا با دشمنان دين جهاد كنند بكشند و كشته شوند و كلمه اسلام را اعتلا دهند و يا جهاد مالى كنند و با گذشت از مال و صرف آن دين اسلام را منتشر سازند) اين مجاهدين را به طريق خودمان هدايت مى‌كنيم و به آنها توفيق داده در امرى كه جهاد مى‌كنند ثابت قدم مى‌نماييم در حقيقت خداوند تعالى هميشه يار و ياور نيكوكاران مى‌باشد.
٣٠ سوره روم‌
در مكه نازل شده است به نام خداى بخشنده مهربان‌
١- الم، در عرف بدان سوره روم گفته مى‌شود.
[توضيح: در موقع اقامت حضرت رسول اكرم در مكه قبل از مهاجرت به مدينه جماعت روم در نزديكيهاى سرزمين اعراب (شام) با جماعت فارس (ايران) قتال نمودند جماعت فارس به روميها غالب گشتند اين خبر به اهل مكه رسيد چون روميها اهل كتاب و فارسها مجوس بودند رسول اكرم و صحابه كبار از غلبه مجوس به اهل كتاب غمگين شدند ولى مشركين شاد گشتند مشركين اهل مكه به مسلمين گفتند شما و نصارى اهل كتاب هستيد ما و اهل فارس اهل كتاب نيستيم از اين جهت برابريم جماعت فارس برادران ما به برادران شما اهل كتاب غلبه كردند البته ما هم شما را مغلوب خواهيم ساخت آن وقت آيه شريفه زير نازل شد:] ٢- جماعت روم با فارس جنگ نمودند اگر چه روميها مغلوب گشتند
٣- ليكن آنها پس از مغلوب شدن بين سه تا نه سال دوباره جنگ كرده بر فارسيان غالب خواهند شد.
٤- قبل از غلبه فارس به روم و بعد از غلبه روم بر فارس غالب و مغلوب شدن و همه كارها به امر و اراده خداى تعالى است، وعده خداى تعالى راست بوده در روز غلبه روم به فارس از بابت كمك خداى تعالى به اهل كتاب (روميان) مؤمنين شاد مى‌شوند،
٥- خداى تعالى به هر كه خود بخواهد كمك مى‌كند همان طور كه به روميان كمك شد و آنها را به فارسيان غالب نمود، خداى تعالى به مخلوقات خود غالب است شما مؤمنين را گاهى غالب و گاهى مغلوب مى‌كند آخر الامر به مؤمنين رحم كرده به مشركين غالب خواهد نمود (همين كه اين آيه شريفه نازل شد ابو بكر به مشركين گفت خداى تعالى چشم شما را روشن نكند قسم به خداى تعالى بعد از چند سال روم به فارس غالب خواهد شد و در اين خصوص بين ابو بكر و ابى ابن خلف مباحثه شد).
٦- وعده غالب شدن روميان به فارس وعده به حق است خداوند تعالى اين وعده را مى‌دهد؛ خداوند تعالى هرگز خلاف وعده نكند لكن اكثر مردم به صدق وعده خداوند تعالى و عدم خلف او عالم نيستند.
٧- اكثر مردم از معارف و لوازم دنيا چيزى نمى‌دانند مگر ظاهرى از زندگى دنيا (خوردن و آشاميدن و لذت بردن) اما باطن دنيا چيست و خداوند تعالى در آن چه حكمتهايى قرار داده چيزى درك نمى‌كنند اكثر مردم البته از امور آخرت غافلند.
٨- آيا اولاد آدم در نفس خود فكر نمى‌كنند تا بدانند كه خداوند تعالى آسمانها و زمين و مخلوقات ميان آنها را باطل و عبث خلق نكرده بلكه به حق و از روى حكمت بالغه و غرض صحيح تا وقت معين خلق نموده همين كه آن وقت موعود فرا رسيد دنيا فانى گشته مردم براى حساب به طرف خداوند تعالى حاضر خواهند شد در حقيقت اكثر مردم به رسيدن وقت معين و ملاقات رحمت و غضب خداوند منكر بوده و البته كافرند.
٩- آيا اولاد آدم به مسافرت خارج نشده روى زمين سير نمى‌كنند تا بنگرند عاقبت امر جماعات ظالم كه قبل از آنها بودند چگونه بود (الحال بين شام و مدينه آثار قوم عاد و ثمود باقى است خداوند تعالى آنها را هلاك ساخته آثارشان را عبرتا للناظرين باقى گذاشته است) (يا محمد) ظالمين پيشين كه خداوند تعالى به آنها عذاب فرستاده هلاكشان نمود از اين ظالمينى كه تو را تكذيب كرده به خداوند تعالى اطاعت نمى‌كنند در قوت و قدرت افزونتر و بيشتر بودند آنها با چنان قدرت از غضب خداوند تعالى نتوانستند خلاص شوند اينها چگونه مى‌توانند خلاص شوند گذشتگان روى زمين همه قسم زراعت كرده بيشتر از اينها زمين را آباد نموده بناهاى محكم ساختند به آنها هيچ فايده نبخشيده از عذاب الهى مانع نشد و پيغمبرانشان با معجزات به ايشان آمدند به پيغمبران ايمان نياوردند از اين جهت خداوند تعالى آنها را هلاك نمود خداوند تعالى در