آن نيست بلكه به قرآن حق، به آنها مبعوث شده ولى اكثر آنها از دين حق كراهت دارند قرآن را دوست نمى‌دارند از اين جهت به محمد ايمان نمى‌آورند و الا نسبت جنون به محمد بهانه است.
٧١- (يا محمد) اگر حق تابع رأى مشركين و مطابق آرزوها و خواهشهاى نفس آنها واقع مى‌شد هر آينه حق باطل مى‌گشت و نظام عالم به هم مى‌خورد و در آسمانها و زمين و ميان مخلوقات موجود در آنها فساد ظاهر مى‌گرديد و دوام و قوامى براى آنها نمى‌شد بلكه براى واضح و آشكار كردن حق بر آنها كتابى (قرآن) را كه نصايح و مواعظ و فخر و شرافت آنها در آن مندرج است براى آنها داديم لكن به سبب انكار حق از آن كتاب اعراض كرده از فخر و شرافت خود گذشته در ضلالت باقى ماندند.
٧٢- (يا محمد) براى رسالت خود از اين امت خرج و مزد مى‌خواهى و از اين جهت از تو كنار مى‌شوند؟ و حال آن كه تو از آنها چيزى نمى‌خواهى مزدى كه پروردگار تو خداوند تعالى براى تو بدهد از هر چيز بهتر است و خدا بهترين روزى دهندگان است.
٧٣- (يا محمد) در حقيقت تو آنها را به راه مستقيم هدايت مى‌كنى چرا از تو فرارى شده داخل ايمان نمى‌شوند.
٧٤- در حقيقت آنان كه به آخرت و روز قيامت ايمان نمى‌آورند آنها از راه مستقيم (راه حق) كنار افتاده در ضلالت خود باقى مى‌مانند.
[توضيح: بعد از آن كه جماعت قريش رسول خدا را بسيار اذيت كردند و خداوند تعالى آنها را به قحطى و گرسنگى مبتلا ساخت ابو سفيان به حضور رسول خدا رفته گفت تو را قسم مى‌دهم به خداوند تعالى و صله ارحام مگر تو نمى‌گويى كه خداوند تعالى مرا رحمت بر عالميان فرستاده؟ رسول خدا فرمود چنين است. ابو سفيان گفت گرسنگى ما را هلاك ساخت. مردم پشم و پوست و استخوان شتر را با خون پخته و مى‌خورند دعا كن خداوند تعالى قحطى را از ما بردارد رسول خدا دعا كرد و قحطى برطرف گرديد و درهاى روزى به روى قريش باز شد آن وقت آيه شريفه زير نازل شد.] ٧٥- اگر ما به جماعت قريش رحم كنيم و بلاى قحطى موجود را از آنها برطرف سازيم (همان طور كه به دعاى پيغمبران قحطى را برطرف كرديم) هر آينه تضرع و التماس خود را نزد رسول خدا فراموش كرده و در كبر و غرور قبلى و عداوت مؤمنين لجاج نموده در سرگردانى و طغيان خود مى‌مانند.
٧٦- حقيقتا ما، مشركين جماعت قريش را به قحطى مبتلا ساختيم بلكه خوف كرده به اطاعت بيايند و به خداوند تعالى شريك قرار ندهند اما جماعت قريش براى پروردگارشان خضوع و خشوع نكرده در مقام تضرع برنيامدند بلكه در كفر و عنادشان باقى ماندند.
٧٧- مشركين هيچ وقت براى خداوند تعالى در مقام تضرع و ذلت بر نمى‌آيند تا در قيامت درى از عذاب و بلاى سخت بر ايشان گشوديم آن گاه از هر سو نااميد شده، و از هر چيز مأيوس گشته، ساكت و متحير مى‌مانند.
٧٨- خداوند تعالى به قدرت كامله خود براى بندگان گوش و ديده‌ها و دلها آفريده از عدم به وجود آورد بايد آيات الهى را به گوش بشنويد و به چشم حقيقت آن را درك و به قلب خود به توحيد خداوند تعالى استدلال كنيد اما شما نوع بشر كمتر در برابر نعمتهاى (بزرگ مذكور) احديت شكر گزار مى‌شويد و نعمتهاى مذكور را كمتر در مقام خود استعمال مى‌كنيد (چنانچه ذكر شد).
٧٩- خداوند تعالى به قدرت كامله خود شما را روى زمين بيافريد و منتشر ساخت بعد از مرگ و تفرقه دوباره شما را جمع كرده و به طرف او بازگشت خواهيد كرد.
٨٠- اوست خداوندى كه شما را زنده مى‌كند و مى‌ميراند زندگى و مرگ شما هر دو در قبضه قدرت اوست و اختلاف و حركت شب و روز به امر اوست به غير از خداوند تعالى ديگرى نمى‌تواند آنها را گردش دهد آيا به عقل خود درك نمى‌كنيد و نمى‌فهميد؟
٨١- (يا محمد) بلكه مشركين همان سخن كافران پيشين را گفتند (چه گفتند ضمن آيه بعد بيان مى‌شود).
٨٢- گفتند آيا وقتى كه بمرديم و پوسيده و خاك باشيم باز بعد از آن دوباره زنده و محشور خواهيم شد.
٨٣- (اين است گفته مشركين): حقيقتا دوباره زنده شدن و حشر را (محمد صلّى اللَّه عليه و آله) به ما وعده داد و قبل از اين وعده، به آباء و اجداد گذشته ما نيز چنين وعده داده شده بود اما از آن وعده‌ها آثارى معلوم نگشت (نيست اين سخن مگر نوشته‌هاى پيشينيان كه هيچ حقيقت ندارد).
٨٤- (يا محمد) به مشركين بگو اين زمين و مخلوقات روى آن از براى كيست و در اختيار كى مى‌باشد اگر مى‌دانيد بگوييد.
٨٥- البته مشركين خواهند گفت اختيار زمين و مخلوقات آن به دست خداوند تعالى است بگو به آنها (يا محمد) حال كه اين را مى‌دانيد چرا متذكر نشده فكر نمى‌كنيد خداوندى كه ابتداى امر به آفريدن زمين و مخلوق آن قادر است آيا قادر نخواهد بود كه آنها را بعد از مرگ دوباره زنده نمايد؟
٨٦- (يا محمد) به مشركين بگو پروردگار آسمانهاى هفتگانه و صاحب عرش بزرگ كيست؟ (تحقيق هفت آسمان در همين سوره ضمن تفسير آيه ١٨ گذشت و اما عرش به معنى تخت است: عرش خداى تعالى عبارت است از قدرت و سلطنت ذات پروردگار بر جميع موجودات).
٨٧- البته در جواب تو مى‌گويند تربيت هفت آسمان و عرش بزرگ مخصوص خداوند تعالى است خالق و مربى آنها خداوند متعالى است بگو به آنها (يا محمد) آيا اين سخن را گفته از او خوف نمى‌كنيد و باز به غير خدا عبادت كرده و به او شريك قرار مى‌دهيد؟