غار نگاه نكردند ابو بكر را خوف گرفته گفت يا رسول اللَّه اگر مشركين از پائين پا نگاه كنند ما را خواهند ديد رسول خدا فرمود غمگين نباش خداوند تعالى كمك ما مى‌باشد.
مشركين مأيوس شده به مكه مراجعت كردند رسول خدا سه شب در آن غار ماندند عبد اللَّه فرزند ابو بكر شبانه آمده نزد آنها در غار مى‌ماند و قبل از طلوع فجر بيدار شده به مكه بر مى‌گشت روزها در مكه اخبار را جمع كرده شبانه به رسول اكرم نقل مى‌كرد (عامر بن فهيره) غلام ابو بكر بعد از نصف شب گوسفندان ابو بكر را آنجا برده نگه ميداشت، رسول اكرم و ابو بكر از شير گوسفندان ميل مى‌كردند بعد از سه شب رسول خدا از جماعت (بنى الدليل) راهنما براى راه مدينه اجير نمود آن شخص متدين به دين كفار قريش بود شتران را به او دادند كه صبح روز سيم آنجا حاضر شود در وقت معين راهنما حاضر شد سوار شده از طرف دريا رو به مدينه نهادند (عامر بن فهيره) غلام ابو بكر نيز همراه آنها بود. جماعت قريش همين كه از پيدا كردن رسول اكرم مأيوس شدند بين قبايل اعراب اعلام كردند كه هر كس محمد صلّى اللَّه عليه و آله و ابو بكر را زنده بياورد و يا به قتل برساند ديه آنها را به آن شخص مى‌دهيم (سراقة بن مالك) رئيس قبيله (بنى مدليج) بين قوم در مجلس نشسته بود شخصى آمده به او گفت يا (سراقه) چند نفر شخص ديدم كنار دريا مى‌رفتند به گمان من آنها محمد و اصحاب او بودند سراقه مى‌گويد يقين كردم كه همانا محمد و اصحاب او هستند ولى نخواستم آشكار شود گفتم آنها نيستند بلكه فلان و فلان بودند از اين جا گذشته شتر جستجو مى‌كردند سراقه گفت من قدرى ساكت شدم بعد به منزل رفتم به كنيز گفتم اسب مرا ببر فلان دره نگهدار خودم لوازم حرب پوشيده نيزه برداشتم و پنهانى خارج شهر شدم تا كسى خبردار نشده در اين غنيمت با من شريك نشود آمده سوار شده افسار اسب را آزاد كرده كمى بعد به آنها رسيدم ناگهان اسب غلتيد من هم به روى زمين افتادم به پا ايستادم خواستم فالى زنم كه تعقيب اينها خوب است يا نه از لام (چوبهاى فال) را برداشتم فال انداختم بد آمد به ازلام اطاعت نكرده به اسب سوار شد دنبال آنها رفتم، در نزديكى صداى رسول خدا را شنيدم قرآن قرائت مى‌فرمود و به هيچ طرف التفات نمى‌كرد اما ابو بكر به اين طرف و آن طرف و دنبال خود زياد نگاه مى‌كرد در همين حال اسبم سر سم رفت من هم رو به زمين افتادم به حال بدى به پا ايستاده از لام را برداشته دوباره فال انداختم باز بد آمد صدا كردم يا رسول اللَّه در امان هستى صبر كن از من به شما آسيبى نمى‌رسد رسول خدا توقف كرد من به او رسيدم و قبل از رسيدن به قلب من الهام شد كه امر رسول خدا آشكار شده به قريش غالب خواهد شد همين كه رسيدم گفتم يا رسول اللَّه قريش اعلام كرده كه هر كس به شما دست پيدا كرده و شما را به قتل برساند و يا زنده گرفته ببرد ديه شما را به او بدهند اما من از اين مطلب گذشتم خواهش مى‌كنم به من كاغذ امان بدهى كه هر وقت به قريش دست پيدا كردى من در امان باشم رسول خدا مقرر فرمود (عامر بن فهيره) براى او روى يكپارچه پوست امان نامه نوشته تسليم كرد بعد رسول خدا به راه افتاد، در اثناى راه (زبير بن العوام) عمه زاده‌اش را كه از تجارت شام با قافله مى‌آمد ملاقات نمود زبير دو دست لباس سفيد يكى به رسول خدا و يكى به ابو بكر پوشانيد. از آن طرف اهل مدينه خروج حضرت را از مكه شنيده هر روز وقت صبح بيرون مدينه به قدوم ميمنت لزوم رسول خدا منتظر مى‌شدند تا نزديكيهاى ظهر حرارت آفتاب شدت پيدا كرده آن وقت به مدينه بر مى‌گشتند يك روز بعد از انتظار به مدينه برگشتند يك نفر يهودى بالاى قلعه رفته به چيزى نگاه مى‌كرد ناگهان رسول خدا را با لباس سفيد ديد كه از دور با اصحابش نمايان شدند با صداى بلند گفت اى اهل مدينه رسول خدا است كه در انتظارش بوديد اهل مدينه دسته دسته به استقبال رسول خدا خارج گشتند رسول خدا در كنار مدينه در محل (قبا) به محله (بنى عمرو بن عوف) نزول اجلال فرمود رسول خدا ساكت نشسته ابو بكر جهت تهنيه بالمقابله در برابر مردم سرپا ايستاد آنهايى كه رسول خدا را نديده بودند
ابو بكر را رسول خدا دانسته به او خوش آمد مى‌گفتند جاى نشستن رسول اكرم سايه بود همين كه آفتاب آنجا رسيد ابو بكر عباى خود را به او سايبان نمود آن وقت مردم رسول خدا را شناختند رسول خدا در همان مكان (در قبا) مسجدى بنا كرد در اسلام اولين مسجد كه به تقوى بنا شده همان مسجد است صاحب شريعت اسلام به دست مبارك خويش (روحى له الفداء) بناى آن مسجد را گذاشت رسول خدا تقريبا بيست روز آنجا مانده در همان مسجد نماز خوانده بعد به مدينه وارد شد شتر رسول خدا در محل مسجد فعلى نشست رسول خدا دو نفر صاحبان آنجا را (كه دو جوان بودند) خواسته از آنها آن محل را براى مسجد خواستند آنها عرض كردند يا رسول اللَّه اين زمين را به تو بخشيديم رسول خدا قبول نفرمود، به قيمت زمين را خريده مسجد بنا كرد. مسجد مدينه مسجد دوم مى‌باشد كه رسول خدا به دست مبارك خود آنجا خشت و گل مى‌آورد (و نمونه عمل را به پيروان خويش آموخت) به اين احوال در آيات زير اشاره خواهد شد.] ٤٠- اگر شما به رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله كمك نكنيد حقيقتا خداوند تعالى به او كمك نمود آن زمان كه كفار او را از مكه خارج نمودند يكى از دو نفر بود (يكى خودش و ديگرى ابو بكر) آن زمان كه هر دو در غار بودند، آن زمان كه ابو بكر را خوف گرفته بود رسول خدا به او فرمود غمگين نشو، از مشركين خوف نكن خداوند تعالى كمك ما مى‌باشد (در اين چند وقت خداوند تعالى به پيغمبر خود در حالى كه هيچ كمك نداشت كمك نمود) آن گاه خداوند تعالى به او وقار و تمكين نازل كرده قلبش آرام شده خوف به قلب او راه نيافت به وسيله قشونى (قواى روحانى) كه شما ابدا آنها را نديده‌ايد به پيغمبر خود كمك نمود، خدا كلمه كافران را (دعوت مشركين را به كفر) پست و ذليل قرار داد، و كلام خداوند تعالى (دعوت به اسلام) از جميع سخنان بلندتر است اسلام به شرك غلبه خواهد كرد خداوند تعالى به مخلوقات خود غالب بوده و از روى حكمت هر فعلى از او صادر مى‌شود.
٤١- اى مسلمين در راه خداوند تعالى به رغبت به جهاد برويد و جهاد شما سبك باشد، و اگر رغبت نداشته، جهاد براى شما سنگين باشد باز بايد به جهاد برويد در راه خداوند تعالى به مال و جان جهاد كنيد اين جهاد كردن براى شما بهتر است، اگر به منافع جهاد آشنا باشيد؛ در جهاد هم نفع دنيا و هم نفع آخرت مى‌باشد.
[توضيح: ضمن آيات آتى الذكر به احوال غزوه تبوك اشاره مى‌شود (تبوك اسم محلى است در شام) در سال نهم هجرت از جماعت تبوك به مسلمين مجاور اذيت رسيد از اين جهت رسول اكرم به جهاد امر فرمود اين جنگ در فصل تابستان و شدت گرما اتفاق افتاد، امر معيشت اهل مدينه سخت بود از اين جهت از رفتن به جنگ اكراه داشتند در اين جنگ اغنياى غيور اسلام بعضى تمام و برخى نصف مالشان را بذل نمودند. برخى از اهل مدينه هم براى رفتن به جهاد عذر و بهانه دروغ آوردند، رسول خدا شخصا با آن قشون حركت كرده به سرزمين تبوك رسيد، آنجا را از قشون شام خالى يافت (قشون شام همين كه آمدن قشون اسلام را شنيدند آنجا را تخليه نمودند) مسلمين از آنجا حركت كرده سلامت، به مدينه وارد شدند متخلفين اين جنگ را خداوند تعالى مذمت نموده آنها را منافق ناميد.] ٤٢- يا محمد اين مسلمين در رفتن به جنگ تبوك سنگينى مى‌كنند اگر منفعت بى‌زحمت و سهل و آسان و يا سفرى ميانه مى‌بود كه پر مشقت و دور نمى‌شد آن وقت تو را پيروى مى‌كردند اما سفر تبوك براى آنها سفر پر مشقت شده از اين جهت تابع نشده تخلف كرده در مدينه ماندند (پس از مراجعت قشون، متخلفين از غزوه تبوك نزد رسول خدا آمده قسمهاى دروغ خورده متعذر گشتند خداوند تعالى آنها را تكذيب نموده عذر آنها را رد مى‌فرمايد) به خداوند تعالى قسم خورده مى‌گويند به رفتن با شما قادر نشديم اگر قدرت داشتيم و براى ما ممكن بود هر آينه با شما به جنگ خارج‌