و الذاريات ذروا- قسم بدان نفوس مقدسه كه علم را ميان مردم مانند بادى كه خاك را مى‌افشاند نشر كرده مى‌پراكند. فالحاملات وقرا- و قسم بدان نفوس كه به سبب كسب آن علوم مقدس شده و كسب وقار مى‌نمايند. فالجاريات يسرا- و قسم بدان نفوسى كه به سبب علم بين مردم به طور سهل و سهولت جارى شده آنها را دعوت به حق كرده اذيت مردم را براى خود مشقتى حساب نمى‌كنند. فالمقسمات امرا- و قسم بدان نفوس كه اوامر خداوند تعالى را بين مردم تقسيم كرده وظيفه هر شخصى را براى او بيان مى‌كنند.
چون قرآن كتابى است كه به علم و رشد و هدايت امر مى‌كند بايد از مطالب عاليه و آيات كريمه آن فوايد بزرگ اخذ نمود. از ترك چنين فوايد بزرگ و حمل آيات بينات به معانى غير لازم چه فايده حاصل مى‌شود؟.]
٧- قسم به آسمان كه داراى راههاى مختلف است و با ستارگان آراسته شده‌
٨- در حقيقت شما جماعت قريش (اهل مكه) درباره محمد در گفتن سخنان مختلف ثابت و برقرار هستيد گاهى او را شاعر و زمانى ساحر گهى كاهن و گاهى مجنون مى‌ناميد.
٩- از ايمان به قرآن در نهايت شدت برگردانيده مى‌شود و هر آن شخصى كه برگردانيده شد (نفسشان آنها را برگردانيد) ديگر ايمان آورنده نيستند،
١٠- آنهايى كه از خود چيزى بافته و به محمد نسبت دهند كشته و مرده باد و لعنت بر آنها،
١١- آنها كسانى هستند كه غرق در جهالت شده در غفلت باقى مى‌مانند.
١٢- (يا محمد) در مقام استهزاء از تو سؤال كرده مى‌گويند روز جزا (روز قيامت) كى خواهد بود؟.
١٣- روز قيامت روزى است كه داخل آتش جهنم شده عذاب خواهند شد.
١٤- موقع عذاب به آنها گفته مى‌شود عذاب خود را بچشيد اين همان عذابى است كه در دنيا در مقام استهزاء وقوع آن را به عجله مى‌خواستيد «اين مقام شماست» ببينيد كه به صاحبان تقوى چه مقام داده‌ام».
١٥- در حقيقت صاحبان تقوى در جناتى كه از زير درختان آن انهار جارى مى‌شود ساكن مى‌شوند.
١٦- هر اجر و ثوابى را كه پروردگارشان خداوند تعالى به متقيان مى‌دهد به سبب نيكويى و پاكيزه بودن در نهايت شوق همه را اخذ كرده راضى مى‌شوند. چنين اجر و ثوابى به سبب داشتن اعمال نيك در دنيا به اشخاص متقى داده مى‌شود.
١٧- اعمال صاحبان تقوى در دنيا چنين بود كه شبها را كمى خوابيده بعد از آن مشغول عبادت مى‌شدند.
١٨- وقت سحر (كه موقع استجابت دعاست) از خداوند تعالى طلب مغفرت مى‌كنند.
١٩- در اموالشان براى سائل همچنين اشخاص با حياى عفيف كه سؤال نكرده و محرومند حق قرار داده‌اند شخصى را كه سؤال نمى‌كنند پيدا كرده حقش را به او مى‌رسانند.
٢٠- (يا محمد) روى زمين براى موحدين دليل و براهين دلالت كننده به توحيد و قدرت ما هست كه به علم و معرفت آن براهين، كشف مى‌شود.
٢١- همچنين در نفسهاى خود شما كه از ابتدا به وجود آمده و از حالى به حال ديگر منتقل مى‌گردند دليل و برهان به توحيد و قدرت ما موجود است آيا به نظر عبرت نمى‌نگريد تا عبرت گيريد.
٢٢- روزيهاى شما در دنيا و ثواب و عقابى كه در آخرت به شما وعده شده همه‌اش در آسمان (مقام عالى) مقدر شده در لوح محفوظ ثبت شده است.
٢٣- قسم به تربيت دهنده آسمان و زمين همان طور كه شما صحبت مى‌كنيد و صحبت كردنتان حق و يقينى است همان طور كه به شما وعده داده شده حق و يقين است هيچ شك و شبهه در آنها نيست.
٢٤- (يا محمد) آيا حكايت مهمانان عزيز و مكرم ابراهيم به تو رسيده است البته نرسيده حكايت آنها چنين است.
٢٥- همين كه ملائكه نزد ابراهيم داخل شده سلام گفتند ابراهيم هم جواب سلام را به آنها رد كرده پيش خود گفت اينها را نمى‌شناسم اينها كى هستند؟ (ابراهيم عليه السّلام به محض ورود مهمان براى او طعام مى‌آورد روى همين عادت حقيقت امر را سؤال نكرده رفت تا براى آنها طعام بياورد).
٢٦- (ابراهيم) پنهانى از مهمانان خود نزد عيال خود رفته امر نمود تا گوساله فربه و چاقى براى آنها بريان كرده بياورد (ملائكه به صورت انسان بودند).
٢٧- طعام را آورده پيش آنها گذاشت آنها طعام ميل نكرده ابراهيم گفت آيا طعام ميل نمى‌كنيد؟ (آنها نخوردند).
٢٨- ابراهيم از طعام نخوردن آنها احساس ترس در ضمير خود نمود، همين كه خوف ابراهيم براى ملائكه ظاهر شد گفتند ترس به خود راه نده ما فرشته‌ايم انسان نيستيم. سپس ابراهيم را به داشتن فرزند دانشمندى بشارت دادند كه خداوند تعالى از اين (سارا) به تو فرزندى (اسحاق) عطا خواهد فرمود (سارا) كه سنش گذشته و در حالت پيرى در آنجا ايستاده بود علائم جوانى در او بروز كرده حائض گرديد.
٢٩- سارا به شنيدن بشارت فرزند تعجب كرده «همان طور كه شأن زنان است» شروع به داد و فرياد كرده به صورت خود سيلى زده گفت من زن نازاينده و پيرم چگونه صاحب فرزند مى‌شوم.
٣٠- ملائكه گفتند چنين است كه مى‌گويى زن پير داراى فرزند نمى‌شود.
اما پروردگار تو خداوند تعالى فرموده است كه من به دادن فرزند بر او قادرم در حقيقت هر چيز از خداوند تعالى روى حكمت صادر