قصص) تفصيل داده شده از هم تميز يافته به قسمى كه در آنها اشتباه يا اعوجاج كه به هم مخلوط شده مطلب و مراد مفهوم نشود نيست، بلكه آيات آن به مانند جواهر آبدار به صورت منتظم براى كسانى كه تدبر و تفكر كنند به طور ظاهر و آشكار مشتمل فوايد جليله مى‌باشد.
٤- اين قرآن براى مؤمنين بشارت دهنده و عاصيان را از عذاب ترساننده است ليكن اكثر مردم از قرآن اعراض كرده به احكام آن گوش نداده اطاعت نمى‌كنند.
٥- (يا محمد) همين كه تو اين مشركين را به طرف ما دعوت مى‌كنى آنها به تو جواب داده مى‌گويند قلب ما از سخنانى كه ما را بدان دعوت مى‌كنى در پرده است سخنان تو در قلب ما داخل نمى‌شود، در گوش ما سنگينى هست سخنان تو را نمى‌شنويم در دين و ملت هم بين ما و تو حجاب و مانع هست هرگز تابع تو نمى‌شويم تو در دين خود عمل كن ما هم به كيش خود عمل مى‌كنيم.
٦- (يا محمد) در جواب مشركين بگو؛ من هم مثل شما بشرم و بين شما نشو و نما كرده‌ام ليكن تفاوت من و شما در اين است كه از طرف خداى تعالى به من وحى مى‌آيد، معبود شما يك خدا است به او شريك قرار ندهيد به چه جهت سخن مرا نشنيده تابع نمى‌شويد من سخن خلاف نمى‌گويم، هر عمل خود را از براى خداى تعالى خالص كنيد موحد شده از گناهان توبه نموده به طرف خداوند تعالى رجوع نماييد، براى مشركين عذاب حاضر و مهيا شده است.
٧- از صفات مشركين اين است كه زكاة نداده منكر آخرت (روز قيامت) شده كافر مى‌گردند.
٨- در حقيقت اشخاصى كه ايمان آورده و عمل صالح كرده زكاة بدهند براى آنها اجر و ثواب غير منقطع هست.
٩- (يا محمد) بگو به مشركين آيا شما كافر مى‌شويد به آن خدايى كه زمين به اين عظمت را در زمان مقدارى دو روز خلق كرد براى چنين خداوند قادرى اضداد و شريكان قرار مى‌دهيد، تربيت دهنده عالميان همين خداوند تعالى است.
١٠- خداوند تعالى به قدرت كامله خود روى زمين كوه‌هاى بلند و محكم قرار داد (تا اين كه اهل نظر تدبر و تفكر كنند كه تعليق كوه‌هاى به اين سنگينى و درياهاى به اين وسعت در هوا و بدون ستون محتاج قدرت كامل و حافظ مى‌باشد آن حافظ و نگهدار خداوند يگانه قادر مطلق است). خداوند تعالى زمين را خلق كرده در آن خير و بركت قرار داد، خداوند تعالى براى اهل زمين روزى‌هايشان را روى زمين قرار داد خلق شدن زمين و قرار گرفتن كوه‌ها در روى زمين و تقدير روزيها را تماما در مدت چهار روز مساوى و كامل به اتمام رسانيد.
١١- (يا محمد) خداوند تعالى بعد از خلق زمين و تقدير لوازمات آن به قدرت كامله خود به طرف بالا سر شما (به آسمان) مسلط شد در حالى كه آسمان از تراكم هوا مانند دخان (دود) به نظر مى‌رسد (چنان كه حالا هم به همان شكل به نظر مى‌رسد) خداوند تعالى به آسمان و زمين خطاب كرده فرمود يا به اختيار و يا به كراهت در هر حال به طرف من آمده اطاعت كنيد، آسمان و زمين جواب داده گفتند بدون كراهت به طرف تو آمده اطاعت كرديم. (از قدرت و تسلط خداوند تعالى به اصل وجود آسمان و زمين به اطاعت كردن آنها تعبير شده است).
١٢- در مدت زمان دو روز خداوند تعالى به هفت آسمان (هفت طبقه) شدن آسمان حكم داده مقرر فرمود خداوند تعالى در هر آسمان (در فضاى وسيع) به مخلوق ثابت و متحرك كرامت امر آنها و كيفيت تعيش و نحوه زندگى آنها را وحى كرده به آنها تعليم فرمود.
(يا محمد) آسمان اين دنيا را كه به نظر شما مى‌آيد آن را با ستارگان مانند چراغان پر نور زينت داديم حفظ كرده (به حال كرويت) نگه داشتيم. همه اينها تقدير خداوند عالم و غالب به هر شيئى است كه از روى حكمت خلقت هر چيزى را تقدير نموده است.
١٣- (يا محمد) اگر مشركين بعد از بيان دلايل و براهين اعراض كرده ايمان نياورند آن وقت به آنها بگو من شما را از صداى شديد (صاعقه) نظير صداى شديدى كه به جماعت عاد و ثمود نازل شد مى‌ترسانم كه به سبب آن صدا به شما عذاب نازل شده هلاك شويد،
١٤- زمانى كه به جماعت عاد و ثمود پيغمبرانشان از جوانب آمده براى دعوت آنها جد و جهد نموده به آنها گفتند به غير از خداوند يگانه به هيچ چيز ديگر عبادت نكنيد شرك را ترك نموده بت پرست نباشيد، در جواب انبياء گفتند اگر پروردگار ما مى‌خواست پيغمبر بفرستد البته از ملائكه پيغمبر مى‌فرستاد شما هم مانند ما بشر هستيد شما كه مى‌گوئيد ما را خداوند تعالى فرستاده به اين سخن شما كافر بوده قبول نمى‌كنيم (چگونه كافر شدند و چگونه به آنها عذاب نازل شد ضمن آيه ديگر بيان مى‌فرمايد.)
١٥- اما جماعت عاد به غير حق و عدالت روى زمين كبر و غرور كرده گفتند كيست كه از ما عظيم الجثه و شديد القوه‌تر باشد؟ هيچ كس نمى‌تواند به ما غلبه كند، جماعت عاد چنين سخنى مى‌گفتند ولى فكر نمى‌كردند خدايى كه خلقشان كرده به قوت از آنها بيشتر بوده و به آنها غالب است و نمى‌توانند از تحت قضا و قدر او خارج شوند، جماعت عاد حقانيت آيات الهى را مى‌دانستند ولى از روى عناد انكار مى‌نمودند.
١٦- (يا محمد) به سبب كفر و عناد جماعت عاد در چند روز نحس‌