٢٧٥- اشخاصى كه ربا خوارند، روز قيامت از قبر برنمى‌خيزند، مگر برخاستن شخصى كه شيطان او را زده باشد (هر عمل خبيث و قبيح به شيطان نسبت داده مى‌شود، از اين جهت صرع و جنون به شيطان نسبت داده شده است) و از آن زدن به او جنون عارض شده و يا مصروع شود (هم چنان كه آن شخص از جنون يا صرع نمى‌تواند سر پا بايستد، و به رو مى‌افتد. همين طور شخص رباخوار روز قيامت، به اين حال به محشر مى‌آيد. از ربا خوردن آن قدر شكم او بزرگ مى‌شود كه از بزرگى شكم سرپا ايستادن، براى او مقدور نبوده و به صورت به زمين مى‌خورد) محشور شدن رباخواران به اين ترتيب از اين جهت است كه گفتند بيع هم مثل ربا است و هر دو داد و ستد است، همين طور كه بيع حلال است، ربا هم حلال مى‌باشد (به سبب اين حرف، خداوند تعالى رباخواران را بدين صورت به محشر مى‌آورد) اين طور نيست كه آنها مى‌گويند، بلكه خداوند تعالى بيع را حلال اما ربا را حرام فرموده است: پس هر كه موعظه و نصيحتى درباره ربا و حرمت آن از طرف خداوند تعالى به او برسد، آن شخص هم آن نصيحت و موعظه را پذيرفته، از ربا خوردن خود را نگهدارد و به كنار بگيرد، رباهايى كه در گذشته خورده براى او بخشوده مى‌شود. و امر او درباره ربا به خداوند تعالى واگذار است.
خداوند تعالى درباره خوردن ربا گناه او را مى‌بخشد، شما نمى‌توانيد به او بگوئيد كه رباخوار و گنهكار هستى. زيرا قبل از نزول حكم ربا به اين عمل مباشرت كرده است. كسانى كه بعد از نزول حرمت ربا از رباخوارى دست برندارند، رفقاى جهنم بوده آنجا هميشه هستند، از عذاب خلاص نمى‌شوند. (اين حكم درباره قرضهاى مورد احتياج اشخاصى است كه براى گذران معاش خود محتاج قرض از همديگر مى‌باشند. ولى مورد اشخاصى كه امر معاش آنان تأمين است و در امر تجارت از همديگر قرض مى‌گيرند، از اين حكم خارج است).
٢٧٦- خداوند تعالى بركت ربا را برداشته، مالى را كه به آن ربا داخل شود، فانى ساخته نابود مى‌سازد، ولى براى صدقات بركت داده ثوابش را افزون مى‌نمايد. خداوند تعالى هيچ شخص كافر و گناهكار را دوست نمى‌دارد. اين آيه اشاره بر اين است كه رباخوارى و ترك صدقه عمل كافر مى‌باشد. رباخوارى گناه كبيره است، شخصى كه مرتكب گناه كبيره است، اگر بدون توبه از دنيا برود، در حكم كافر است، و هميشه در جهنم خواهد بود.
٢٧٧- در حقيقت اشخاصى كه ايمان آورده، و عمل صالح انجام داده و نماز خوانده و زكاة بدهند. اجر اين قبيل مردم نزد پروردگار خداوند تعالى بوده، در روز قيامت از عذاب آخرت به آنها هيچ خوف نبوده، محزون و غمگين هم نمى‌شوند.
[توضيح: چند نفر از اهل مكه به چند نفر از اهل طائف مديون بودند بعد از گرفتن نصف ربا مسلمان گشتند و بعد از مسلمان شدن نصف ديگر ربا را مطالبه نمودند مديونين از اداء ربا خوددارى و گفتند كه ربا در اسلام حرام است به حاكم مكه (عتاب ابن اسيد) شكايت كردند آن هم چگونگى را نوشته در مدينه به عرض رسول اكرم رسانيد در اين مورد اين آيه نازل شد حضرت در جواب حاكم فرستاد.] ٢٧٨- اى ايمان آورندگان اگر به خداوند تعالى ايمان آورده‌ايد، از خداوند بترسيد، ما بقى ربا را از مديون نگيريد.
٢٧٩- اى اهل طائف: اگر به خداوند تعالى اطاعت نكرده و از ما بقى ربا گذشت نكرديد، همانا در مقام جنگ با خدا و رسول برآمده‌ايد.
(يعنى ربا گرفتن بعد از نهى احديت، به مثابه جنگ و ستيز با خدا و رسول او مى‌باشد) و اگر از ربا خوردن توبه كرديد، و رجوع كرديد:
پس براى شما از مديونين گرفتن بيشتر از سرمايه جايز نيست و به مديونين با گرفتن مبلغ اضافه از سرمايه ظلم نكنيد، اشخاص مديون هم با كسر كردن از اصل سرمايه به شما ظلم نكنند.
٢٨٠- شخص مديون اگر تنگدست شد، و براى او اداء قرض ممكن نشد. پس او را مهلت دهيد تا براى او ميسر شود، و اگر تصدق كرده در گذريد، براى شما گذشت و بخشيدن بهتر است، اگر به فضيلت بخشودن عالم هستيد.
[توضيح: از ابن عباس روايت شده آيه شريفه زير آخرين آيه از قرآن كريم مى‌باشد كه به رسول خدا نازل شده است بعد از اين آيه رسول خدا ٢١ روز زنده بوده و بعد رحلت فرمود.] ٢٨١- بترسيد از روزى كه (قيامت) در آن روز به طرف خدا مراجعت خواهيد كرد. بعد از آن به هر كس جزاى آنچه در دنيا اندوخته داده خواهد شد، و به هيچ كس ظلم نمى‌شود.
٢٨٢- اى ايمان آورندگان! هر گاه قرض داديد و قرض گرفتيد، وقت معين مبلغ قرض را نوشته، نگهدارى كنيد. و بدون سند قرض ندهيد.
و بايد شخصى كه سند قرض را تنظيم مى‌كند، از روى عدالت بنويسد (يعنى شخص نويسنده بايد عادل و امين باشد، كم و زياد ننويسد) هر نويسنده بايد به طريقى كه خداوند تعالى به او طرز نوشتن را تعليم كرده، بنويسد و خوددارى نكند (كم و زياد ننوشتن و سخنان طرفين را تغيير ندادن و كاغذ را معتبر نوشتن طريقه‌اى است كه خداوند تعالى تعليم فرموده است) البته بايد كاتب به طريقى بنويسد كه خداوند تعالى قرار گذاشته، (چنانچه ذكر شد) بايد در موقع كتابت مديون دينى را كه در ذمه دارد، اقرار كرده، اعتراف نمايد. (مديون يا شخص ذمه‌دار بايد اقرار كند كه به فلان كس فلان مبلغ مديونم، و يا از فلان كس فلان حق در ذمه من هست. بعد از آن اقرار، كاتب هم بنويسد) اقرار كننده بايد از پروردگار خود، خداوند تعالى بترسد. از آن حق و دين چيزى كسر نكند. اگر كسى كه حق و قرض به ذمه او است، سفيه يا ضعيف (كم خرد يا صغير) بوده و يا نتواند اقرار خود را بيان كند. مثلا لال باشد، يا در اقرار خود نتواند به‌