٣٥- وصف بهشتى كه به اشخاص متقى وعده داده شده اين است كه از زير قصور و درختان آن نهرها روان است، ميوه و سايه درختان بهشت دائمى بوده و مثل باغات دنيا ميوه و سايه آن قطع شدنى نيست بهشت موصوف، سرانجام اشخاص متقى بوده، متقيان داخل بهشت شده هميشه آنجا خواهند بود. اما سرانجام كفار و مشركين آتش جهنم است دائم آنجا در عذاب خواهند بود.
٣٦- (يا محمد) به آن كسانى كه كتابشان داده‌ايم (يهود و نصارى) بعضى از آنها كه بعد از اين به تو ايمان مى‌آورند (اين سوره در مكه نازل شده يهوديان بعدا در مدينه ايمان آوردند) به قرآنى كه به تو نازل مى‌شود شاد مى‌گردند (از يهوديانى كه ابتداى امر بعد از هجرت رسول اكرم به مدينه ايمان آوردند عبد اللَّه بن سلام و كعب الأحبار و صحابه آنها بودند و از نصارى نيز چهل نفر در نجران و سى و دو نفر در حبشه و هشت نفر در يمن ايمان آوردند خداوند تعالى ايمان آوردن آنها را قبلا به رسول اكرم خبر مى‌دهد). كفار اهل كتاب بعضى از قسمتهاى منزله قرآن را انكار مى‌كنند (اهل كتاب قصص و بعضى احكام قرآن را كه موافق احكام آنها بود انكار نمى‌كردند) بگو به مشركين (يا محمد) من امر شده‌ام از طرف خداوند تعالى، كه خداى يگانه را پرستش كنم و به او شريك قرار ندهم، شما مشركين را هم به سوى خداى واحد دعوت مى‌كنم بازگشت من به سوى او است (چنان كه شما هم به اين مطلب اقرار داريد پس انكارتان بى‌مورد مى‌باشد).
٣٧- (يا محمد) همچنين اين قرآن مترجم به زبان عرب را در حالى كه حكمت است به تو نازل كرديم (هيچ حكمتى نمى‌تواند با حكمتهاى قرآن برابرى كند) (يا محمد) اگر بعد از نزول قرآن به خواهش نفس مشركين تابع شوى و امورى را كه مطابق هوسهاى آنها است پيروى كنى در آن صورت براى تو در قبال خداى تعالى كمكى نبوده و نگهدارى نخواهد بود (مشركين از رسول اكرم خواهش مى‌كردند كه در بعضى امور با آنها موافق باشند خطاب عتاب آميز خداوند تعالى به رسول اكرم براى اين است كه متدينين به اسلام اين خطاب را شنيده در دين خود محكم بايستند و به هيچ وجه به مشركين تابع نشوند و الا رسول اكرم يقينا هيچ وقت تابع خواهش نفس مشركين نمى‌شد).
٣٨- (يا محمد) حقيقتا پيش از تو پيغمبران فرستاديم، براى آنها زنان و فرزندان قرار داديم، بين انبياء صاحب زن و فرزند، تنها تو نيستى. (مشركين به رسول خدا ايراد مى‌كردند كه اگر تو پيغمبرى زن و فرزند براى چيست در جواب آنها خداوند تعالى فرمود داشتن زن و فرزند براى پيغمبر امر تعجب آميزى نيست زيرا هر يك از انبياء داراى زن و فرزند بودند) براى هيچ پيغمبرى ميسر نيست كه از طرف خود معجزه بياورد مگر به اذن پروردگار (يا محمد مشركين از تو معجزه مى‌طلبند تو از طرف خود قادر به آوردن معجزه نيستى اگر خدا بخواهد به تو معجزه مى‌دهد). براى هر وقت و زمانى حكمى مقرر است آن حكم در آن وقت نوشته شده و به مردم واجب مى‌شود تغيير هر حكمى به اختيار خداوند تعالى مى‌باشد، به اقتضاى هر وقت حكمى مقرر و وقت ديگر كه اقتضاى عكس حكم را داشته باشد آن را منسوخ كرده عكس آن را مقرر مى‌فرمايد
٣٩- (در حق منكرين نسخ، آيه زير را بيان مى‌فرمايد) خداوند تعالى از روى حكمت هر حكمى را بخواهد محو و زايل كرده به جاى آن موافق مصلحت حكم ديگرى قرار مى‌دهد و به اين حكمت و مصلحت غير از خداوند تعالى ديگرى عالم نيست. اصل و ريشه هر كتاب و نوشته و علم نزد خداوند تعالى است. (لوح محفوظ) علم خداوند تعالى به جميع اشياء احاطه كرده هيچ چيز از علم او خارج نمى‌شود.
٤٠- (يا محمد) آن عذابهايى كه به مشركين وعده كرده‌ايم شمه‌اى از آنها را قبل از وفات به تو نشان مى‌دهيم يا اين كه قبل از ارائه آن عذابها تو را وفات مى‌دهيم ديدن عذاب آنها و يا نديدنشان به تو ضررى نيست (براى تشويق ختمى مرتبت ديدن و نديدن عذاب مشركين را خداوند تعالى مبهم گذاشت تا در موقع ديدن عذاب مشركين مفرح و مسرور گردد در غزوه بدر كه رسول اكرم عذاب مشركين را ديد خيلى خوشحال شد) (يا محمد) عمل لازم و واجب تو تبليغ رسالت و رساندن احكام به مردم مى‌باشد اما حساب آنها با ما است غير از خودمان به تو يا ديگرى حساب مردم واگذار نشده است ما خودمان به حساب مردم رسيدگى و جزاى عملشان را خواهيم داد.
٤١- آيا اين مشركين بعد از اين (بعد از هجرت ختمى مرتبت به مدينه) نمى‌بينند؟ البته خواهند ديد كه ما به قدرت كامله خودمان محمد و اصحاب او را به سرزمينهاى آنها و املاكشان مسلط كرده از اطراف براى آنها فتح مى‌كنيم و بعد از زمان اندكى سرزمين آنها (مكه) را هم فتح مى‌كنيم، به غلبه اسلام خداوند تعالى حكم نموده كسى نمى‌تواند حكم او را برگرداند، بعد از عذاب دنيا به زودى در آخرت خداوند تعالى از شما حساب كشيده و جزا خواهد داد.
٤٢- (يا محمد) حقيقتا (مشركين) امم قبلى براى رساندن ضرر و صدمه به پيغمبران خود مكر و حيله نمودند چنان كه مشركين اهل مكه به ضرر رساندن تو مكر و حيله مى‌كنند جزاى مكر و حيله آنها تماما از براى خداوند تعالى است و جزاى آنها را خواهد داد، هر كس مرتكب هر عملى شود خداوند تعالى بدان عالم است به زودى كفار خواهند دانست كه نيكيهاى آخرت از براى كيست؟
٤٣- (يا محمد) كفار مى‌گويند كه تو پيغمبر خداوند تعالى نيستى بگو به آنها (يا محمد) رسالت مرا انكار مى‌كنيد گواه بودن خداوند تعالى‌