٥٢- (يا محمد) پيش از تو هيچ پيغمبرى نفرستاديم مگر اين كه آنها هم مانند تو آرزو كردند كه به آنها احكام غيظ آور مشركين نازل نشود، خداوند تعالى مانند قبول كردن آرزوى تو آرزوى آنها را نيز قبول نمود تا اين كه از شياطين (سركشان) مشركين، شيطانى بين سخنان پيغمبر سخنى را كه خداوند تعالى نفرستاده بود افكند، همان طور كه موقع تلاوت قرآن آن شيطان آن سخن را درباره بتها به ميان افكند، آن كلام، كلام ما نيست مشركين به تو افترا مى‌بندند بلكه آن گفته شيطان است، خداوند تعالى سخن شيطان را كه در بين كلام الهى ذكر شده نسخ و باطل مى‌سازد، بعد آيات خود را ثابت و برقرار مى‌كند كه هيچ وقت تغيير پيدا نكند، خداوند تعالى به احوال مردم عالم بوده و از روى حكمت براى آنها انواع حكم مقرر فرموده است.
٥٣- (يا محمد) خداوند تعالى سخن شيطان را براى اشخاصى كه در قلب خود مرض شرك و نفاق دارند موجبات امتحان قرار مى‌دهد، آيا شرك و نفاق آنها بيشتر افزوده مى‌شود يا اين كه قبول ايمان مى‌كنند، همانا منافقين ستمكار و مشركين سخت در شقاوت و دور از نجات مى‌باشند و قبول كننده ايمان نيستند.
٥٤- (يا محمد) البته صاحبان علم خواهند فهميد كه اين قرآن حق است و از جانب پروردگار تو نازل شده است و غير آن (سخنانى كه شيطانهاى قريش در بين كلام الهى گفتند) باطل است، قلوب اهل علم به قرآن ميل كرده آرام يافته به قرآن ايمان آورده سخنان غير قرآن را باطل مى‌دانند؛ در حقيقت خداوند تعالى اشخاص مؤمن را در حق قرآن به سوى راه مستقيم هدايت مى‌فرمايد تا از احكام دين چيزهايى كه بدانها مشتبه مى‌شود موافق عقل تأويل كرده چيزهاى دور از عقل را طرد نموده به كنار زنند.
٥٥- اما اشخاص كافر هميشه در حق قرآن در شكند به آن ايمان نخواهند آورد، تا اين كه قيامت (مرگ) به آنها بيايد. يا اين كه قبل از قيامت عذاب روز عقيم (روز بدر) آنها را گرفته همه را ذليل و يا هلاك سازد (چنان كه اين وعده روز بدر واقع شد).
٥٦- روز قيامت سلطنت به خداوند تعالى مخصوص است، خداوند تعالى آن روز ميان مشركين و مؤمنين حكم مى‌كند (حكم مزبور اين است) اشخاصى كه به خداوند تعالى ايمان آورده اعمال نيكو و پسنديده انجام دهند منزل آنها در آخرت در باغات پر نعمت هميشگى بوده هيچ وقت از آنجا خارج نمى‌شوند.
٥٧- اما كسانى كه كافر شده آيات ما (قرآن) را تكذيب كردند از براى آنها عذاب ذليل و خوار كننده است، هيچ وقت از آن عذاب نمى‌توانند خلاص شوند.
٥٨- و كسانى كه از اوطان خود دور شده و در راه خداوند تعالى هجرت كردند بعد از آن به قتل برسند و يا خودشان به موت طبيعى بميرند، البته خداوند تعالى به آن اشخاص در آخرت روزى نامنتها و نيكو و پسنديده خواهد داد، (خداوند تعالى از فضل و مرحمت خود كسانى را كه در راه او هجرت كرده و به اجل معين بميرند در اجر و ثواب با كسانى كه هجرت كرده و شهيد مى‌شوند مساوى قرار مى‌دهد). در حقيقت خداوند تعالى بهترين روزى دهندگان مى‌باشد اگر از مخلوق روزى دهنده باشد او واسطه روزى بوده حقيقتا روزى دهنده خداوند تعالى است.
٥٩- البته خداوند تعالى مهاجرين را عزيز و مكرم داشته به مقام و منزلى كه خودشان راضى باشند آنها را داخل مى‌كند، در حقيقت خداوند تعالى به درجات و مراتب استحقاق مردم عالم است و در عذاب كردن افراط كنندگان معصيت، تعجيل كننده نيست.
٦٠- امر هجرت كنندگان چنان است كه ذكر شد، به هر يك از مؤمنين كه مشركين او را عذاب و عقوبت كنند آن مؤمن مثل آن به آن مشرك عقوبت بكند، بعد از آن اگر مشركين دوباره به آن مؤمن ظلم كنند البته خداوند تعالى به او كمك شده انتقام او را خواهد كشيد (خداوند تعالى در چند مقام مظلوم را به گذشت از ظالم و عفو كردن امر فرموده اما اگر مظلوم دفعه اول انتقام كشيده دفعه دوم صبر كند خداوند تعالى از براى او انتقام مى‌كشد و اگر دفعه دوم نيز صبر نكرده خود انتقام كشد خداوند تعالى او را مذمت و ملامت نكرده بلكه او را گذشت نموده و بخشيده است.)
٦١- كمك كردن خداوند به سبب اين است كه خداوند تعالى به انتقام كشيدن از هر ظالمى قادر است، از علامات قدرت كامله خداوند تعالى اين است كه شب را ناقص كرده به روز اضافه مى‌كند و روز را به شب در مى‌آورد خداوند تعالى به قدرت باهره خود شب و روز را مختلف قرار داد. (سبحانه ما اعظم قدرته) در حقيقت خداوند تعالى خالقى است كه سخنان گويندگان را شنيده و بيناى اعمال آنها است.
٦٢- قدرت كامله خداوند تعالى از آن جهت است كه در حقيقت معبود حق اوست معبود به حق به هر چيزى قادر مى‌باشد، هر چه را به غير خداوند تعالى مى‌خوانند و بدان عبادت مى‌كنند تماما باطلند خداوند تعالى در قدرت و سلطنتش بزرگ و از هر چيزى والا و در مرتبه عالى است.
٦٣- (خداوند تعالى ضمن آيات آتى الذكر قدرت كامله خود را بيان مى‌فرمايد) (يا محمد) آيا نمى‌بينى كه خداوند تعالى از آسمان باران فرستاد، و بعد از خشكيدن و خالى شدن زمين از هر قسم علوفه، به سبب آن انواع علوفه رويانيده و از آن علوفه‌ها زمين سبز و خرم مى‌شود؟ در حقيقت تدبير دقيق‌ترين امور مخصوص خداوند تعالى است و به جميع اعمال آنها آگاه است.
٦٤- آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است همه ملك خداوند تعالى است البته خداوند تعالى از خلق بى‌نياز و جامع همه اوصاف‌