مجتهدين خلاف است، بعضى برآنند كه پهلوهاى او را بشمارند پس اگر هجده ضلع داشته باشد زن است و اگر هفده باشد به اين طريق كه نُه ضلع از جانب راست او باشد و هشت ضلع از جانب چپ مرد است‌[١] و بعضى گفته‌اند كه: قرعه بزنند و برآن حكم كنند[٢] و بعضى برآنند كه اگر علامتى از لحيه يا بول يا حيض يا احتلام يا جماع در او باشد به آن عمل نمايند [١] و اگر اين علامتها نباشد ميراث مرد به او دهند[٣]. و مشهور در ميراث او آن است كه نصف‌ميراث مرد ونصف ميراث زن به آنكه تركه را يك مرتبه برتقدير ذكوريّت منقسم سازند ويك مرتبه ديگر برتقدير انوثيّت، آنگاه ضرب‌كنند يكى را در ديگرى در تباين، يا در جزء وفق در توافق، يا در اكثر در تداخل، و حاصل را در دو ضرب كنند. يا آن را تضعيف نمايند آنگاه هروارثى را نصف آنچه حاصل ميشود از دو فريضه بدهند[٤].

پس هر گاه ميّت پسرى و دخترى و خنثائى بگذارد فريضه ايشان از چهل منقسم مى‌شود، چه فريضه ذكوريّت پنج است و انوثيّت چهار، و چهار در پنج بيست مى‌شود، و بيست را كه در دو ضرب كرديم چهل شد، حصّه ذكر برتقدير ذكوريّت خنثى شانزده مى‌شود و بر تقدير انوثيّت خنثى بيست مى‌شود و نصف هردو هجده است، و حصّه خنثى سيزده‌مى‌شود زيرا كه حصّه او برتقدير ذكوريّت شانزده است و برتقدير انوثيّت ده،

______________________________
[١]- اگر به امارات علميّه زن يا مرد بودن خنثى معلوم نشد رعايت احتياط را در هر موردى‌نمايند. (صدر)

[١] مصنّفات شيخ مفيد ٩: ٦٢. سيّدمرتضى، انتصار: ٥٩٤. ابن ادريس، سرائر ٣: ٢٧٩ و ٢٨٢. و علّامه در مختلف ٩: ٣٧٩ به اسكافى نسبت داده است.

[٢] شيخ طوسى، خلاف ٤: ١٠٦ مسأله ١١٦.

[٣] علّامه در مختلف ٩: ٨٠ به ابن ابى عقيل نسبت داده است.

[٤] صدوق، مقنع: ٥٠٣. شيخ مفيد، مقنعه: ٦٩٨. شيخ طوسى، نهايه ٣: ٢٥٨ و مبسوط ٤: ١١٤. سلّار، مراسم: ٢٢٥. ابن برّاج، مهذّب ٢: ١٧١. ابن زهره، غنيه: ٣٣١. ابن حمزه، وسيله: ٤٠٢. در مختصر نافع: ٢٦٧ و قواعد ٣: ٣٨٣ و دروس ٢: ٣٧٩ و تنقيح ٤: ٢١٤ و روضه ٨: ١٩٤ نسبت به اشهر و مشهور داده‌اند.