١٥٤- بعد از فرار و تفرقه، و غلبه غم و غصه خداوند تعالى خواب را بر شما مسلط كرد، تا شما را خواب درگيرد و ايمن باشيد. طايفه‌اى (مؤمنين) از شما را در جنگ خواب فرا گرفت. اما طايفه ديگر (منافقين) را خواب نيامد. و فكر و جهد آنها متوجه جان خودشان بود، تا نفس خود را خلاص نمايند (آنها تعصب دين و آئين پيغمبر را نداشتند) و درباره خداوند تعالى غير از حقيقت تصورات باطل مى‌نمودند (گمان بد داشتند كه خداوند تعالى به مسلمين كمك نكرده، دين اسلام پايمال مى‌شود) اين تصورات مثل خيالات دوره جاهليت مى‌باشد. (اما اين زمان عصر محمدى است و دوره عمل و مدنيت است. بايد از راهنماييهاى اين بزرگوار كسب معرفت كرده، و به خداوند تعالى به طور خوبى عارف شويد) منافقين از يكديگر سؤال كرده، مى‌گفتند: آيا براى ما نصرت و غلبه به دشمن نصيب خواهد شد يا نه؟ يا محمد به آن منافقين بگو در حقيقت نصرت و غلبه و قضا و قدر به يد و قدرت الهى بوده و به هر قسم بخواهد تصرف مى‌كند. يا محمد منافقين در ضمير خويش چيزى پنهان كرده، به تو اظهار نمى‌كنند (مطلبى كه در قلب خود گمان مى‌كنند اين است) مى‌گويند: اگر كار ما به دست خدا بود و دين محمد صلّى اللَّه عليه و آله حقيقت داشت، براى ما نصرت و غلبه نصيب مى‌شد، هر آينه در جنگ احد از ما كسى به قتل نمى‌رسيد، يا محمد به آنها بگو اگر هم در منازل خويش بوديد، در زمان و مكانى كه براى آنها مرگ يا قتل مقدر شده، به پاى خود به قتلگاه مى‌آمدند. (منزل نشستن انسان را از مرگ نگه نمى‌دارد) خداوند تعالى شما را به سوى جهاد و قتل خارج مى‌كند، تا اسرار مكنونه سينه شما را امتحان كند. كه از ايمان يا نفاق كدام يك ظاهر مى‌شود، و قلب شما مؤمنين را از وسوسه شيطان پاك و منزه نمايد. (منافقين هميشه در شك و ريب بوده، هيچ وقت ايمان نصيب آنها نمى‌شود). خداوند تعالى به اسرارى كه در سينه‌ها نهفته است عالم مى‌باشد.
١٥٥- در حقيقت، آنهايى كه در روز تلاقى دو جماعت (مشركين و مسلمين) در (روز جنگ احد) از دشمن روگردان شده، فرار اختيار نمودند، آنها را شيطان (نفس اماره) به سبب گناهان مكتسبه (نافرمانى به رسول اكرم) به لغزش افكند و مبتلا به خطا نمود (و الا خودشان قصد فرار از جنگ نكردند) (اين كلام خداوند تعالى به طريق عادت و عرف بشر بيان شده، هم چنان كه در عرف عمل بد و زشت را به شيطان نسبت مى‌دهند و مى‌گويند: فلان كس اين عمل را به قصد انجام نداده بلكه شيطان او را به اين امر وادار نموده است.
بدين طريق شخص گناهكار به عمل خود اعتراف و اقرار نموده، آن را ترك مى‌نمايد. همچنين است، كلام الهى كه فرار آنها از جنگ و خروجشان را از اطاعت رسول اكرم به وسوسه شيطان نسبت مى‌دهد، تا اقرار كرده بگويند: بله اين عمل از شيطان صادر شده و الا ما قصد فرار از جهاد نداشتيم، اين اقرار را بكنند و ديگر بعدا از اطاعت رسول اكرم خارج نشوند، فراريها و لو به قصد و عمد هم فرار كرده باشند، اين قسم تكلم از روى حكمت آنها را به اطاعت وا ميدارد. رؤساى اسلام بايد به آيات قرآن كريم، به دقت نظر نموده و بدانند كه با مخالفين به چه ترتيب رفتار شده، و در موقع لزوم چگونه بايد با آنها تكلم و رفتار نمود) حقيقتا خداوند تعالى از گناهان فراريان در گذشت و عفو نمود. خداوند تعالى توبه كنندگان را مى‌بخشايد و در عذاب كردن آنها تعجيل كننده نيست.
١٥٦- اى ايمان آورندگان! به مانند اشخاصى كه كافر شدند (مثل عبد اللَّه ابن ابى و اصحاب او) نباشيد كه در حق برادران كافر و منافق به مثل خودشان وقتى كه در سفر مردند و يا در جهاد به قتل رسيدند گفتند: كه اگر آنها نزد ما بودند به سفر و جهاد نمى‌رفتند نه مى‌مردند و نه كشته مى‌شدند، به سبب اعتقاد منافقين به اين قبيل سخنان خداوند تعالى در قلب آنها غم و حسرت قرار داد. بايد هميشه در غم و حسر بمانند. خدا است كه زنده مى‌كند و مى‌ميراند، و خداوند تعالى به كارهايى كه انجام مى‌دهيد خبردار و بينا است.
١٥٧- اگر در راه خداوند تعالى بميريد، و يا در جهاد كردن مقتول شويد، هر آينه رحمت و آمرزش خداوند تعالى براى شما بهتر از ننگ فرار و منزل نشستن و جمع مال و منال دنيا مى‌باشد.