٥- شخصى كه در برابر دليل و برهان سخن باطل مى‌گويد در گفته خود ثابت نبوده هر دفعه به دليل غير معقول ديگر متمسك مى‌شود احوال مشركين مكه نيز در برابر حضرت ختمى مرتبت از اين قبيل بود به سبب عجز در برابر قرآن اول گفتند اين شخص ساحر است بعد از اين سخن خود (چنان كه خداوند تعالى در اين آيه خبر مى‌دهد) برگشته گفتند نه! محمد ساحر نيست بلكه سخنان او (يعنى قرآن) سخنان باطلى است كه در خواب ديده هيچ وقت آن سخنان اعتبار ندارد، بعد گفتند سخنان باطلى كه در خواب ديده نيست بلكه سخنانى است كه از نزد خود ساخته و به دروغ نسبت به خداوند تعالى مى‌دهد، بعد گفتند نه اينها هم نيست بلكه محمد شاعر است قرآن نيز از قبيل شعر است؛ بايد محمد از براى ما معجزه‌اى بياورد چنان كه پيغمبران پيشين قبل از او معجزه آوردند.
٦- (يا محمد) اهل مكه از تو معجزه مى‌طلبند، سابقا به امم و جماعاتى پيغمبران آمدند و معجزه آوردند اهل هيچ شهر به پيغمبران ايمان نياوردند ما هم هلاكشان ساختيم كفر و عناد اين مشركين از پيشينيان افزونتر است آنها كه به معجزه ايمان نياوردند آيا اين مشركين ايمان خواهند آورد؟ اين مشركين به هيچ معجزه ايمان نمى‌آورند عبث ما هم معجزه خود را براى آنها ظاهر و آشكار نمى‌كنيم‌
٧- (اين آيه شريف سخن مشركين را كه گفتند از بشر پيغمبر ممكن نيست رد كرده فرمايد) (يا محمد) قبل از تو، به امم پيشين به جز انسان پيغمبر نفرستاده‌ايم، مردانى را به پيغمبرى تعيين كرده به آنها وحى فرستاديم در هيچ زمان از ملك پيغمبر قرار نداده‌ايم اى جماعت قريش اگر شما بر اين عالم نيستيد كه از بشر پيغمبر مى‌شود از اهل كتاب سؤال كنيد تا به شما بفهمانند كه انبياء هميشه از نوع بشر بوده‌اند از ملائكه پيغمبر نبوده است (مشركين اهل مكه نزد اهل مدينه كه صاحب كتاب بودند رفته با آنها درباره دفع رسول اكرم مصلحت و شورى مى‌كردند از اين جهت خداوند تعالى مقرر فرمود تا حقيقت انسان بودن پيغمبر را از اهل كتاب كه خودشان به آنها معتقد بودند سؤال كنند).
٨- پيغمبران پيشين را بدون بدن دنيوى قرار نداده بوديم تا به غذا و طعام محتاج نباشند تا شما بگوييد (اين محمد) هم بايد مثل آنها طعام نخورد، همچنين پيغمبران مانند ملائكه هميشه باقيند و موت آنها را درك نمى‌كند) (هيچ يك از اين امور درباره پيغمبران گذشته ميسر نشده تا براى محمد نيز مقدور باشد بلكه هر يك از انبياء مثل آدميان متولد شده و مدتى عمر كرده بعد موت آنها درك كرده است).
٩- هر امتى را پيغمبرى فرستاديم آنها را دعوت كردند بعد از آن كه به اطاعت نيامدند به وعده‌اى كه به پيغمبران داده بوديم وفا كرديم به كفار عذاب فرستاده پيغمبران و هر كه را خودمان خواستيم (از مؤمنين) از عذاب نجات داديم. بقيه مشركين را تماما هلاك نموديم (شما مشركين هم بترسيد كه اگر اطاعت نكنيد و به قرآن ايمان نياوريد به شما هم عذاب مى‌فرستم و همه را هلاك مى‌سازم).
١٠- اى جماعت قريش بر شما كتابى (قرآن) فرو فرستاديم كه در آن براى شما بزرگترين فخر و بزرگى و شرافت موجود است، آيا به عقل خويش اين مطلب را درك نكرده و نمى‌فهميد كه اين محمد از خود شماست و در نزول كتاب چقدر شرافت و مرتبه بزرگ براى شماست.
١١- (يا محمد) چه بسيار مردم كافر و ستمكار از اهل شهر و دهات امم سابقه هلاك ساخته و بعد از هلاكت ايشان جماعات ديگر آفريده و به جاى آنها ساكن نموده‌ايم.
١٢- اممى كه به آنها عذاب نازل شد زمانى كه به مقدمه عذاب ما و نزول عذاب عالم شدند ناگهان شهر خود را ترك نموده و سوار مركوب خود شده به سرعت بناى فرار گذاشتند بلكه از عذاب خلاص شوند.
١٣- آن وقت از طرف ما به آنها خطاب شده (حالى نه قالى) گفته شد، يعنى به زبان حال گفته شد مركوب خود را سوار نشويد و فرار نكنيد به طرف منازل و نعمتهايى كه با آنها خوشگذرانى كرده و طغيان نموديد باز گرديد چرا حال منازل را ترك كرده و نعمتها را باقى مى‌گذاريد. شايد سؤال كردند كه چه به سر شهر شما آمد و مال و منالتان چه شد؟ آن وقت بتوانيد به علم يقين به آنها جواب دهيد (اين سخن به طور استهزاء گفته مى‌شود زيرا برگشت آنها به اين قراء و زنده ماندنشان ممكن نيست تا بتوانند جواب سؤال را بدهند).
١٤- همين كه ظالمين و كفار ديدند كه نجات از عذاب الهى ميسر نيست گفتند اى واى بر ما كه ستمكار شده به خداوند تعالى شريك قرار داديم.
١٥- همين گفتار حسرت بار (اى واى بر ما ظالمين) پيوسته بر زبانشان جارى بود، تا ما همه را مانند غله درويده از پا انداخته هلاك كرديم.
١٦- (يا محمد) آسمان و زمين و آنچه را كه در ميان آن است عبث و جهت لهو و لعب نيافريده‌ايم.
١٧- (يا محمد) اگر ما اراده داشته باشيم كه چيزى را عبث و از جهت لهو و لعب خلق كرده قرار دهيم البته از طرف خودمان خلق كرده قرار مى‌دهيم و اگر بخواهيم آن را عمل آوريم براى ما بسيار آسان است لكن چنين نيست خلقت همه چيز موافق و مطابق حكمت بوده و همين امر مانع از لغو و عبث مى‌باشد.
١٨- (يا محمد) ذات مقدس ما پاك و منزه از اين است كه از خودمان‌