هستيد نه محمد عليه السّلام كه قرآن بر او نازل شده است) (يا محمد) جماعت قريش تو را دروغگو و مفترى مى‌گويند چنين نيست بلكه دروغگو خودشان هستند كه به خداوند تعالى ايمان نياورده و از خود سخنانى درست كرده به خداوند تعالى اسناد مى‌دهند.
[توضيح: در مكه بعد از على ابن ابى طالب و خديجه كبرى ايمان آورندگان به رسول خدا اين اشخاص بودند ١- زيد ابن حارثه ٢- ابو بكر ٣- باب ٤- صهيب ٥- بلال ٦- عمار ٧- ياسر پدر عمار ٨- سميه مادر عمار «ابو بكر چون بين مردم محترم بوده و قبيله‌اش قوى بودند قريش نتوانستند به او اذيت كنند ولى به مسلمين ديگر نهايت اذيت كرده و به هر يك به قسمى اذيت مى‌نمودند بلال را به صحرا برده و زير آفتاب سوزان روى سينه‌اش سنگ گذاشته مى‌گفتند كه به محمد كافر باش، زير سنگ مى‌گفت احد احد، بعد ابو بكر او را خريده آزاد ساخت، عمار و پدر و مادرش را گرفته گفتند كه به محمد كافر شويد عمار تقيه كرده خلاص شد گريان نزد رسول خدا آمده رسول خدا اشك او را پاك كرده فرمود (ان عادوا لك فعد لهم، اگر باز گردند به تو، تو باز گرد بديشان) يعنى اگر دوباره كفر را به تو تكليف كنند تقيه كرده كافر باش غير از عمار چند نفر ديگر نيز تقيه كرده خلاص شدند اما پدر و مادر عمار تقيه را ترك كرده مرتد نشدند قريش پدرش را كشته و مادرش را بين دو شتر بسته و از قلبش خنجرى داخل كرده هلاك ساختند و گفتند تو براى مردن مسلمان شده‌اى، اين دو نفر زن و مرد شهداى اول اسلام هستند رضوان اللَّه عليهما با توجه به شرح فوق اين سؤال پيش مى‌آيد كه آيا عمل عمار خوب بوده و يا عمل پدر و مادرش؟ جواب: چون عمل پدر و مادر عمار در اول اسلام موجب عزت و شوكت دين اسلام و براى پايدارى و ثبات ساير مسلمين سر مشق عالى بود پسنديده‌تر بوده است. در مورد ديگران كه تقيه كرده و يا مرتد شده بودند و در عمل خود ترديد داشتند آيه شريفه زير نازل شد.] ١٠٦- هر كه مرتد شده و بعد از ايمان كافر شود، براى او نزد خداوند تعالى عذاب موجود است مگر كسى كه به زور و جبر او را براى مرتد شدن وادار كنند (مثل عمار و غير او) آن هم تقيه كرده و كفر بگويد در حالى كه در ايمان خود ثابت بوده و قلبش به سبب ايمان خاطر جمع شود به چنين شخصى خوف و ضررى نيست ليكن خوف و ضرر براى شخصى است كه سينه او به اختيار براى قبول كفر وسعت يافته باز شود. به چنين اشخاصى از طرف خداوند تعالى غضب مى‌رسد، و براى ايشان در آخرت عذابى بزرگ است.
[توضيح: در زمان رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله دو نفر از مسلمين را در يمامه اسير گرفته نزد مسيلمه مدعى دروغين نبوت بردند يكى از آنها را نزد مسيلمه بردند، مسيلمه پرسيد كه درباره محمد چه مى‌گويى گفت پيغمبر است مسيلمه گفت در حق من چه مى‌گويى آن شخص تقيه كرده گفت تو هم پيغمبرى آن شخص را آزاد ساخت ديگرى را آورده گفت در حق محمد چه مى‌گويى گفت پيغمبر است پرسيد در حق من چه مى‌گويى آن شخص گفت گوش من كر است سه مرتبه سؤال كرد در هر سه مرتبه گفت گوشم كر است مسيلمه امر كرد او را به قتل برسانند اين خبر را در مدينه به عرض رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله رسانيدند، فرمود شخص اول به اجازه و رخصت خداوند تعالى عمل كرده (يعنى خداوند تعالى در مقام خوف به تقيه اجازه داده است) اما شخص دوم از حق گذشته و در حق محكم ايستادگى نموده رحمت الهى گواراى او باشد.]
١٠٧- غضب و عذاب خداوند تعالى براى اشخاص مرتد به سبب آن است كه آنها حيات دنيا را بر آخرت ترجيح داده كافر شده از دين خارج گشتند در حقيقت خداوند تعالى جماعتى را كه در كفر اصرار كرده و ثابت باشند توفيق نداده به طرف ايمان هدايت نمى‌كند.
١٠٨- آنهايى كه كافر گشتند اشخاصى هستند كه خداوند به سبب كفر آنها، به قلب و گوش و چشم آنها مهر نهاده از ديدن و شنيدن و درك كردن حق چشمشان كور و گوششان كر و قلبشان غافل شده است، البته از عاقبت امرشان بى‌خبرند و نهايت غافل هستند.
١٠٩- بى چون و چرا كفار به سبب اعمالشان در آخرت در عذاب بوده سرمايه خود ايمان را ضايع كرده ضرر زدنشان به نفس خودشان حق و ثابت است.
١١٠- (يا محمد) بعد از آگاهى به احوال كفار بدان در حقيقت پروردگار تو به اشخاصى كه به فتنه افتاده، تقيه كرده و بعد از مرتد شدن از مكه هجرت كنند، و بعد از هجرت جهاد كرده و در جهاد صبر نمايند، در حقيقت پروردگار تو بعد از تقيه نمودن آنها و مبتلا شدنشان رحم كرده آنها را بخشنده است.
١١١- همين كه روز قيامت رسيد هر كس از طرف نفس خود نزاع و جدال كرده براى اعمالى كه در دنيا كرده عذرها مى‌آورد، بلكه نفس خود را خلاص كرده از عذاب نجات دهد (مثلا گناه خود را به ديگرى حواله مى‌دهد و مى‌گويد بزرگان و رؤساء ما را به ضلالت انداختند و يا اين كه ما اصلا مشرك نبوده‌ايم از اين قبيل عذرها مى‌آورند ولى هيچ يك از آنها قبول نمى‌شود) به هر نفس جزاى آنچه كرده است داده شود هيچ وقت به آنها ظلم نمى‌شود.
١١٢- خداوند تعالى براى مشركين مثل مى‌زند، قريه‌اى را كه اهل آن از هر طرف آرام و خاطر جمع بودند، به اهل آن قريه روزيشان از هر طرف به وسعت مى‌آمد، ولى اهل اين قريه به جاى شكرگزارى به خداوند تعالى كافر شدند، به سبب كفران نعمت آنها خداوند تعالى لباس گرسنگى و ترس بر آنها بپوشانيد، و عذاب هر دو را به كفار چشانيد. (اهل اين قريه مثل براى مشركين مى‌باشد كه در حال ايمنى و اطمينان خداوند تعالى به آنها پيغمبر فرستاده او را تكذيب كرده از مكه خارج نمودند، خداوند تعالى به آنها گرسنگى و ساير بلاها را مسلط نمود اسلام به آنها غالب شده خود و مذهبشان نابود گرديد).
١١٣- حقيقتا به اهل مكه از خودشان پيغمبرى (محمد) آمد مثل اهل شهر سابق الذكر به نعيم خداوند تعالى شاكر نشده او را تكذيب نمودند، به سبب تكذيب پيغمبر در آن حال كه ظالم بودند عذاب آنها را گرفت (گرفتار قتل و غارت شده ذليل شدند).
١١٤- اى مشركين حلال و حرامى را كه خودتان قرار داده‌ايد كنار گذاشته از روزيهاى اعطايى خداوند تعالى آنچه را كه حلال و پاكند بخوريد، و اگر خدا را مى‌پرستيد به نعيم اعطايى خداوند تعالى شكر كنيد.
١١٥- در حقيقت خداوند تعالى به شما گوشت حيوان مرده و خونى را كه در موقع ذبح حيوان ريخته مى‌شود حرام نموده و گوشت خوك همچنين حيوانى كه در موقع ذبح نام غير خدا بر آن ياد شده براى‌