[توضيح: خداوند تعالى يونس نبى را در سرزمين موصل به اهل (نينوا) مبعوث فرمود يونس عليه السّلام آنها را به طرف خداوند تعالى دعوت كرده از عذاب الهى ترسانيد، آنها يونس را تكذيب كرده به او اطاعت نكردند يونس به آنها وعده عذاب سه روز بعد را داد جماعت با هم شورى كردند گفتند ما از اين مرد دروغى تا كنون نشنيده‌ايم، اگر اين مرد امشب از بين ما خارج شد از نزول عذاب خوف داشته، توبه و انابه كنيد، همان شب يونس از بين قوم خود خارج شد هر چه طلبيدند يونس را پيدا نكردند، به نزول عذاب يقين نمودند به طرف خداوند تعالى توبه كرده استغفار نمودند، روى به صحرا نهادند بچه‌هاى خود و حتى بچه‌هاى حيوانات را از مادران جدا كردند ناله نموده گريه كردند، خداوند تعالى توبه آنها را در حالى كه بلاى آسمانى در بالاى سر آنها نمايان بود قبول كرده بلا را دفع نموده آنها را نجات داد، يونس را خداوند تعالى به سبب ترك جماعت، در شكم ماهى حبس نموده اين مطلب ضمن سوره صافات بيان خواهد شد ضمن آيه شريفه زير قبول توبه قوم يونس را خبر مى‌دهد.] ٩٨- نشده است كه اهل يك قريه در موقع نزول عذاب ايمان آورده باشند، و آن ايمان آوردن به آنها منفعت بدهد مگر قوم يونس كه در موقع نزول عذاب ايمان آوردند و ايمانشان منفعت داده عذاب از آنها برداشته شد، زمانى كه قوم يونس ايمان آوردند، عذاب ذليل كننده‌اى را در زندگى دنيا از آنها كشف كرده از قوم يونس برداشتيم (يعنى در دنيا عذابى را كه نازل مى‌شد خداوند تعالى از آنها برداشت لكن ممكن است كه به سبب گناه ديگر به آنها در آخرت عذاب بكند) آنها را از عذاب خلاص كرده و در زندگى دنيا تا رسيدن موعد اجل وقت داده از نعمتهاى دنيا بهره‌مندشان كرديم.
٩٩- (يا محمد) اگر پروردگار تو بخواهد تمام انسان‌هاى روى زمين قهرا ايمان آورده داخل اسلام مى‌شوند (اما خداوند تعالى به سبب دادن اختيار هيچ كس را به اجبار داخل ايمان نمى‌كند كفر و ايمان به اختيار شخص واگذار شده است) با اين حال آيا تو (يا محمد) مى‌توانى مردم را جبرا و قهرا به قبول ايمان وادار كنى تا داخل ايمان شده مؤمن شوند؟ (به جبر و زور وادار كردن مردم به قبول ايمان براى تو ميسر نيست قاهر و غالب به مخلوق خداوند تعالى است اگر خداوند تعالى بخواهد خودش مردم را جبرا به ايمان داخل مى‌سازد پس تو از جهت ايمان امت زياد متفكر نباش آنها را به اختيار خودشان واگذار، قبول ايمان يا عدم قبول بايد از روى اختيار باشد تا به هر كس نتيجه عملش داده شود براى تو فقط تبليغ رسالت لازم است).
١٠٠- براى هيچ نفسى (از نفس‌هايى كه ايمان آوردنشان به اختيار نزد خداوند تعالى معلوم شده است) ايمان آوردن نيست مگر اين كه خداوند تعالى ايمان آوردن آنها را سهل كرده و با دادن توفيق ايمان مى‌آورند (همين كه شخص متمايل به ايمان شد خداوند تعالى براى او تمام راههاى ايمان را سهل و آسان مى‌كند تا اين كه آن شخص داخل ايمان شود) آنهايى كه از روى عقل اعطايى خداوند تعالى رفتار نكرده و به خداوند تعالى معرفت نرسانده و از اوامر و نواهى او به هيچ چيز عالم نشوند خداوند تعالى غضب و عذاب خود را در وجود آنها قرار مى‌دهد.
١٠١- به اشخاصى كه از تو معجزه مى‌خواهند، بگو (يا محمد) از روى فكر و تأمل (عقل) نظر كرده ببينيد كه از مخلوقات تعجب‌آور و مورد عبرت خداوند تعالى، در آسمانها و زمين چه چيزها هست، از آنها عبرت گرفته به خالق آنها ستايش كنيد ديگر از من چه معجزه مى‌خواهيد؟ (يا محمد) اين آيات (علائمى كه دليل وحدانيت پروردگار مى‌باشد) و پيغمبران ترساننده، به اشخاصى كه ايمان نياورده‌اند فايده دهنده نيستند. (شخصى كه از روى عقل رفتار نكرد نه سخنان انبياء و نه آيات و علامات الهى به او فايده نمى‌دهد).
١٠٢- (يا محمد) آيا منتظر نمى‌شوند اين مشركين مگر به مثل روزگاران امم پيش از خودشان را (روزهايى كه قبل از آنها به امم پيشين عاد و ثمود و غيره آنها) در آن روزگاران عذاب نازل شده است (مشركين مكه مثل آن روزگاران را خواسته منتظر ايستاده‌اند) بگو به آنها (يا محمد) شما مثل آن روزگاران را منتظر باشيد من هم مثل شما از منتظرين هستم ببينم كى مثل آن روزگاران رسيده به شما عذاب خواهد آمد (در جنگ بدر به روزهايى كه انتظار مى‌كشيدند رسيدند به عذاب واصل شده بعضى مقتول و برخى اسير گشتند).
١٠٣- به مثل آن ايام كه مشركين مكه منتظر بودند، اممى را كه انبياء را تكذيب نمودند هلاك ساخته انبياى خويش و اشخاصى را كه به او ايمان آورده بودند نجات داديم (يا محمد) اين مشركين را هم هلاك ساخته تو و مؤمنين را نجات خواهيم داد بدين قسم نجات دادن مؤمنين به ما حق و لازم است البته مشركين را هلاك ساخته مؤمنين را نجات مى‌دهيم.
١٠٤- بگو (يا محمد) اى مشركين، اگر درباره دين من و صحت و درستى آن در شك و ترديد هستيد (به عقل خود رجوع و به نظر انصاف بنگريد تا بدانيد كه دين من قابل شك و ترديد نيست تفاوت من و شما اين است كه) من آن چيزهايى را كه شما به غير از خداوند تعالى به آنها ستايش مى‌كنيد نمى‌پرستم لكن من خداوندى كه شما را وفات داده مى‌ميراند مى‌پرستم آيا چنين دينى قابل ترديد است؟
(عبادت به خداوندى لازم است كه مرگ و مير شما به دست اوست نه جماداتى كه قادر به نفع و ضرر نيستند) خداوند تعالى به من امر فرموده بايد از مؤمنين باشم (به دو چيز يكى به وسيله جوهر عقل شريف پر قيمت كه در من نهاده و ديگرى به كلمات كريمه كه در قرآن شريف امر نموده است).
١٠٥- خداوند تعالى به من امر فرموده است پيوسته روى خود را به جانب دين پاك اسلام به راستى و استقامت قائم كرده نگهدار، در حالى كه از غير اديان ميل كرده در دين اسلام مستقيم باشى و هرگز لحظه‌اى از مشركين نباش.
١٠٦- همچنين خداوند تعالى به من امر فرموده است غير از خداوند