مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٦٧٠ - نظر علما در دلالت احادیث «من بلغ» بر تسامح در ادلّ&#١٧٢٨ سنن

«أقول: هذا فضلٌ من الله جلّ جلاله و کرم. ما کان فی الحساب أنّک تعمل عملًا لم یُنزله فی الکتاب و لمیأمر اللهُ جلّ جلاله رسولَه أن یبلّغه إلیک، فتسلم أن یکون خطر ذلک العمل علیک، و تصیر من سعادتک فی دنیاک و آخرتک. فاعلم: أنّ هذا له مدخلٌ فی صفات الإسعاد و الإرفاد،[١] فکیف لایکون من صفات رحمته و جوده لذاته، و من لا نهایة لِهِباته، و مَن لاینقصه الإحسان، و لایزیده الحرمان، و من کلّما وصل إلی أهل مملکته فهو زایدٌ فی مملکته و تعظیم دولته. و قد رویتُ و رأیتُ أخبارًا لابن الفرات الوزیر و غیره أنّهم زوّر علیهم جماعة‌ رقاعًا بالعطایا، فعلِموا أنّها زوّر علیهم و أطلقوا ما وقع فی التّزویر. و هی من الأحادیث المشهورة عند الأعیان، فلا أُطیل بذکرها فی هذا المکان، و قد جاءت شریعتنا المعظّمة بنحو هذه المساعی المکرّمة. و ذاک أنّ حکم الشریعة المحمّدیّة أنّه لو التقی صفّ المسلمین فی الحرب بصفّ الکافرین، فتکلّم واحدٌ من أهل الاسلام کلمة اعتقدها کافر أنّه قد أمَّنه بذلک الکلام، لکان ذلک للکافر أمانًا من القتل و دِرعًا له من دُروع السّلامة و الفضل. و قد تناصَر ورود الرّوایات: ”ادرءوا الحدودَ بالشّبهات.“ فکن فیما نورده عاملًا علی الیقین بالظّفر و معترفًا بحقّ محمّد صلوات الله علیه سیّد البَشَر.» ـانتهی کلامه، رُفع فی الجنّة مقامُه.

و أقول: و امّا مرحوم نوری (ره) در مستدرک الوسائل در اینجا به این عنوان بابی را منعقد ننموده است، پس معلوم می‌شود غیر از روایاتی را که شیخ حرّ (قدّه) در وسائل آورده است روایتی دیگر در این باب در کتبی که نوری از آن نقل می‌کند نیامده است.

و أقول: در کتاب جامع أحادیث الشیعة، تألیف آیة الله بروجردی ـرضوان الله علیهـ در صفحۀ ٩٣، از کتاب طهارة, ابواب مقدّمة العبادات, جلد اوّل, طبع سنگی, مجموعاً هشت حدیث آورده است, بدین‌طریق که حدیثِ از طریق عامّه را که به

[١]. لسان العرب: «الإرفاد: الإعطاء و الإعانة.»