بنابراین کیفیّت تقویم بناء و درخت و امثالهما در خود روایات ذکر نشده است، و این مسأله به فهم و سیرۀ عرفیّه و عقلائیّه تفویض شده است و معیار در سنجش شرع، روال داد و ستد عُرف قرار گرفته است و شارع همان را امضا کرده است.

در اینجا به نظر می‌رسد کیفیّت تقویم را مرحوم والد ـ قدّس سرّه ـ بر اساس برداشت و استخراج فقهی و شخصی خویش، بر سیره و روش متداول عرف تحمیل کرده‌اند و آن را از روال طبیعی و متعارف در داد و ستد‌ها و معاملات خارج ساخته‌اند، و به شیوه‌ای که از سنّت متعارفۀ عُرفی بعید است، حکم و فتوا داده‌اند.

مرحوم والد ـ رضوان الله علیه ـ در تأیید نظریۀ خویش، به کلام صاحب جواهر ـرحمة الله علیهـ تمسّک نموده‌اند؛ در حالی‌که از کلام صاحب جواهر این‌چنین استظهار نمی‌شود.

صاحب جواهر در کیفیّت تقویم ابنیه و اشجار دو طریق را ترسیم کرده است:

اوّل اینکه: قیمت ساختمان و نیز آلات و اشجار را تا زمان دوام آنها، بدون گرفتن اجرت بقاء در زمین، محاسبه و بخشی از آن را به زن اعطا نمایند.

دوم اینکه: قیمت این اشیاء را با در نظر گرفتن اجارۀ آنها و کسر مبلغ اجاره، محاسبه و نسبت به حصۀ ارث زن به او پرداخت نمایند؛ که البتّه ایشان همان قسم اوّل را راجح و به آن فتوا می‌دهند.

نکتۀ قابل توجّه اینکه: در عبارت صاحب جواهر هیچ‌گونه تأییدی بر مدّعای استظهار مرحوم والد به چشم نمی‌خورد، و کلام ایشان کاملاً بر همان متفاهَم عُرفی و داد و ستد رایج، منطبق می‌باشد.

در بیان مرحوم صاحب جواهر این نکته به خوبی روشن است که: قیمت بناء باید به لحاظ تعلّق آن بناء به زمین خاص، مورد ارزیابی قرار گیرد؛ نه قیمت بناء جدای از زمین. زیرا پُرواضح است که ارزش ابنیه در زمین‌های متفاوت، مختلف است؛ ممکن است بعضی از ابنیه در مکان‌های مرتفع و قللِ جبال و یا قعر بوادی بناء شده که طبیعتاً با بناهای متعارف در زمین‌های سهل از نظر ارزش، اختلاف فاحشی دارند و گاهی قیمت بعضی از آنها چند برابر قیمت همان ساختمان در مکان‌های عادی خواهد بود. و همین‌طور است مسأله دربارۀ اشجار.

نکتۀ دقیق در کلام صاحب جواهر و پیش از او در کلام مرحوم شهید ثانی که می‌فرماید:

«فیقوَّم البناء و الدّور فی أرض المتوَفّی خالیةً عن الأرض باقیةً فیها إلی أن تفنی، بغیر عوضٍ علی الأظهر»، این است که در هنگام تقویم بناء نباید معیار، نفس اجزاء و آلات بناء باشد بدون ملاحظۀ دوام و بقاء آنها در همان زمین؛ بلکه معیار، اجزاء و ادوات ساختمان است به قید بقا و *