مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٣٢ - خطای شهید ثانی در مطلب ادبی، ذیل شرح روایت «ذَکاةُ الجَنینِ ذَکاةُ اُمِّه»

و سپس می‌گوید: «و امتناعُ ”ذکّیتُ الجنین“ إن صَحَّ، فهو محمولٌ علی المعنی الظاهری ـو هو فَرْیُ الأعضاءِ المخصوصةـ أو یقال: إنّ إضافة المصادر یخالف إضافة الأفعال، للاکتفاء فیها بأدنی ملابسةٍ. و لهذا صَحَّ: (لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ)[١] و صومُ رمضانَ؛ و لمیَصحّ: حَجَّ البیتُ و صامَ رمضانُ، بجعلهما فاعلین.»[٢]

و معلوم است که این کلام، اشتباه بزرگی است! زیرا هرجا که مصدر، اضافه به فاعل شود فعلش هم به فاعل نسبت داده می‌شود؛ و هرجا که مصدر به مفعول اضافه شود، در جایی است که فعلش هم به مفعول نسبت داده می‌شود. و در واقع همان فاعلِ فعل و یا مفعولِ فعل، مضافٌإلیه واقع می‌شوند؛ نه آنکه هرجا که فعل به فاعل نسبت داده ‌شود، صحیح باشد که آن فاعل را به عنوان مفعول، مضافٌإلیه مصدر قرار دهیم؛ و هرجا که فعل به مفعول نسبت داده شود، صحیح باشد که آن مفعول را به عنوان فاعل، مضافٌإلیه قرار دهیم. پس در جملۀ حِجُّ البَیتِ و صَومُ رَمَضانَ که بَیت و رمضان به عنوان مفعولیّت مضافٌإلیه مصدر قرار گرفته‌اند، صحیح است که به همین عنوان، مفعولِ فعل قرار گیرند و بگوییم: «زیدٌ‌ حَجَّ البیتَ و صامَ ‌رمضانَ»؛ و همین‌طور که به عنوان فاعل غلط است که بگوییم: «حَجَّ البَیتُ و صامَ رمضانُ». در اضافۀ مصدر هم همین‌طور, که در حجُّ البیتِ و صومُ رمضانَ، بیت و رمضان را در معنی فاعل قرار دهیم.

و به آنچه ما در اینجا آوردیم مرحوم آقا جمال خوانساری در شرح, تصریح کرده و فرموده است که این سخن از شهید ثانی جدّاً‌ غریب است.[٣]

[١]. سوره آل عمران (٣) آیه ٩٧.

[٢]. الروضة البهیّة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج ٧، ص ٢٤٨.

[٣]. جنگ ١٦، ص ١٠٢.